دفاع مىكند و درواقع عذرى مىآورد كه زشتتر از گناه اين كشور است .
بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ .
مراد از « فتنة » در اينجا نعمت است و معناى جمله چنين مىباشد : خداوند از نعمتهاى خويش به بنده مىبخشد ، تا او را بيازمايد كه آيا سپاسگزارى مىكند و يا كفر مىورزد ؟ اگر سپاسگزارى كند ، خدا در دنيا بر نعمت او مىافزايد و در آخرت پاداشش مىدهد و اگر كافر شود ، جهنم براى كافران آماده شده است .
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ .
خدا بندگانش را آزمايش مىكند ، تا كارهايى از آنان بروز كند كه موجب مجازات و يا پاداش مىشود .
قَدْ قالَهَا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ .
ضمير « قالها » به سخن آن گوينده برمىگردد كه مىگويد : « به سبب دانايىام اين نعمت را به من دادهاند » .
معناى آيه چنين است : اين گويندهء نادان ، همتايانى نيز در تاريخ دارد ، ليكن ثروت ، خشم و عذاب خدا را از آنان دور نكرد و جلو عذاب موعود را در هنگام فرود آمدن بر آنان ، نگرفت . به تفسير آيهء 78 و پس از آن از سورهء قصص رجوع كنيد .
فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا وَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هؤُلاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا .
هركس كار بد انجام دهد ، كيفرش را مىبيند و جز خدا دوست و ياورى نمىيابد . اين فرمان در حقّ همگان اجرا مىشود و استثنا و تخصيص بر امّتهاى پيشين و يا آينده را نمىپذيرد . سنّت خدا در ميان آفريدگان اوست و سنّت خدا هرگز دگرگون نمىشود .
وَ ما هُمْ بِمُعْجِزِينَ .
آيا آفريده مىتواند آفريدگارش را ناتوان سازد ؟
أَ وَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ .
نظير اين آيه در آيهء 26 از سورهء رعد ، آيهء 30 از سورهء اسراء ، 82 از سورهء قصص ، 62 از سورهء عنكبوت ، 37 از سورهء روم و 36 و 39 از سورهء سبأ بيان شد . ما در اينباره ، در جلد سوم ، بخش : « روزى و فساد شرايط » و بخش : « انسان و روزى » و در تفسير آيهء 60 از سورهء عنكبوت ، بخش : « روزى و اعتماد به آفريده ، نه به آفريدگار » به تفصيل سخن گفتيم .