كسى كه مورد ستم واقع شده باشد . امّا پاسخ سلام به بهتر از آن ، از پاسخ سلام به همانند آن نيكوتر است .
سخن خدا از هر سخنى گويندهاش هركه باشد بهتر است . تمامى سخنان و افعال خداوند يكسانند و هيچكدام بر ديگرى برترى ندارند ؛ زيرا تمامى اشيا نسبت به خدا يكسان مىباشند . كسانى كه سخن خدا را مىشنوند و بدان عمل مىكنند ، از ديدگاه خداوند ، همان افرادى هستند كه به شناخت سخن بهتر ره يافتهاند و مغز را گرفتهاند ، نه پوسته را .
در نهج البلاغه آمده است :
ذكر خدا را فراوان بگوييد كه بهترين ذكر است ، آنچه را به پرهيزگاران وعده داده بخواهيد كه وعدهء او راستترين وعدههاست ، از رهنمود پيامبرتان پيروى كنيد كه بهترين رهنمود است ، به سنّت و روش او برويد كه درستترين روشهاست . قرآن بياموزيد كه بهترين سخن است و آن را بفهميد كه بهار دلهاست .
أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ الْعَذابِ .
آيا كسى كه عذاب بر او واجب شده ، همانند كسى است كه خدا او را از آن رهايى بخشيده است ؟
أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِي النَّارِ .
اى محمّد ! تو نمىتوانى كسى را از آتش برهانى . براى رهايى و خلاص شدن از عذاب خدا هيچ وسيلهاى وجود ندارد ، مگر كار شايسته ، و آمرزش و بزرگوارى خدا و ترديدى نيست كه اگر كسى در گمراهى پافشارى كند و اصرار ورزد ، خدا به او نگاه نمىكند : « در آخرت نصيبى ندارند و خدا در روز قيامت نه با آنان سخن مىگويد و نه به آنان مىنگرد و نه آنان را پاكيزه مىسازد و برايشان عذابى دردآور است » . « 1 »
لكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِها غُرَفٌ مَبْنِيَّةٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَعْدَ اللَّهِ لا يُخْلِفُ اللَّهُ الْمِيعادَ .
شيوهء قرآن چنين است كه مژده را با هشدار ، وعده را با وعيد و بيان پرهيزگاران و پاداش آنان را با بيان ستمكاران و مجازاتشان همراه
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 77 .