آسايش كافر مىشوند ، اكنون چنين مىفرمايد : در پيشگاه خداوند يكسان نيستند كسانى كه تنها در هنگام سختى ايمان مىآورند و كسانى كه خدا را در تمامى حالات عبادت مىكنند و نعمت و آسايش ، تنها به ايمان ، سپاسگزارى ، سجده و ركوع آنها در تاريكىهاى شب و درحالىكه مردم در خوابند ، مىافزايد و كارى انجام نمىدهد ، مگر به قصد تمايل به پاداش خدا و ترس از عذاب او .
آيه بدين نكته اشاره دارد كه انسان تنها با انگيزهء بيم و اميد از خدا فرمان مىبرد ، خواه پرهيزگار باشد خواه گناهكار . لكن تفاوت ميان اين دو آن است كه گناهكار به خاطر علاقه به زيور دنيا و شيرينى آن و يا بيم از اندوه و تلخى آن ، كارى را انجام مىدهد و يا ترك مىكند ، امّا پرهيزگار به خاطر دوست داشتن آخرت و نعمتهاى آن و بيم از عذاب و جهنم آن ، كارى را انجام مىدهد و يا ترك مىكند و اين امر حتّى بر پيامبران معصومى تطبيق مىكند كه خداوند آنان را چنين توصيف مىكند : « و با بيم و اميدوار ما را مىخواندند » « 1 » به جلد پنجم نگاه كنيد .
قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ .
مراد از علما در اينجا نه كسانى هستند كه شرحها و متنها را از بر كردند ، نه كسانى كه نيروى طبيعت را كشف نمودند ، عقلهاى الكترونيك و موشكهاى قارهپيما را اختراع كردند و فضا را درنورديده ، به كرهء ماه و مريخ رفتند . هرگز هدف ، آنان نمىباشند ، بلكه مراد از علما ، كسانى هستند كه براى خير تمامى انسانها و آزادى ستمديدگان زمين و رهايى مردم از تهيدستى و بدبختى كار مىكنند . امّا عالمانى بىبندوبار و يا آنان كه دين و خودشان را به ابليس و شياطين و جلّادان ملّتها فروختهاند و براى آنها سلاحهاى جهنمى ساختهاند ، همانند چارپايان و حتّى گمراهتر از آنها هستند و اين حقيقت را ، تنها خردمندان و آگاهان درك مىكنند .
قُلْ يا عِبادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ .
چه ، ايمان بدون تقوا و كار شايسته ،
هامش
( 1 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 90 .