1 . آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ كداميك بهتر است ، خداى بزرگ و يا بتها و ديگر چيزهايى كه شما آنها را مىپرستيد ؟ پاسخ : خدا بهتر است و در اين ترديدى وجود ندارد ، حتّى از ديدگاه مشركان . چه ، آنان اصل وجود خدا را انكار نمىكنند ، بلكه خداى ديگرى را هم شريك او قرار مىدهند . 2 . أَمَّنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ ؛ چه كسى آسمانها و زمين را با آن نظم و ترتيب دقيق و شگفتانگيز آفريد ، نظم و ترتيبى كه نشانگر اراده يك آفريدگار دانا و خردمند است . وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَنْبَتْنا بِهِ حَدائِقَ ذاتَ بَهْجَةٍ ؛ باران به وسيلهء سببهاى طبيعى خود از آسمان فرود مىآيد و نيز گياه از زمين با عوامل طبيعىاش مىرويد . ليكن از آنجا كه طبيعت و آنچه را كه در آن وجود دارد ، خدا آفريده است ، نسبت دادن باران و رويانيدن گياهان و ديگر موجودات به او درست خواهد بود . ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها . شما نمىتوانيد يك درخت را برويانيد و حتّى از منبع حيات در گياهان و ديگر موجودات آگاهى نداريد ، مگر اينكه آن را از راه وجود خداى توانا توجيه كنيد كه به چيز مىفرمايد : « موجود شو ، پس موجود مىشود » . از اين قبيل است اين سخن خداوند : « آيا چيزى را كه مىكاريد ديدهايد ؟ آيا شما مىرويانيدش يا ما رويانندهايم ؟ » . « 1 » أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ ؛ آيا مىپنداريد ، به همراه خداوند ، خداى ديگرى است كه در آفرينش آسمانها و زمين و فروفرستادن باران و رويانيدن بوستانها او را يارى كرده است ؟ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ ؛ آنان گروهى هستند كه از حق منحرف شدهاند ؛ چرا كه خدا را با ديگران برابر دانستهاند . 3 . أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَراراً ؛ چه كسى زمين را با اين صورت ، حجم ، عناصر ، محور و ديگر خصوصياتش كه جز با ارادهء يك آفريدگار دانا و آگاه نمىتواند باشد ،
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى )ج ٦ — صفحة 61
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٦١
هامش
( 1 ) . واقعه ( 56 ) آيات 63 - 64 .