تا بدان هنگام كه سرگرم ستيزه هستند فروگيردشان . ( 49 )
آنچنانكه ياراى وصيّتى نداشته باشند و نتوانند نزد كسان خويش بازگردند . ( 50 )
و در صور دميده شود و آنان از قبرها بيرون آيند و شتابان به سوى پروردگارشان روند . ( 51 )
مىگويند : واى بر ما ! چه كسى ما را از خوابگاههايمان برانگيخت ؟ اين همان وعدهء خداى رحمان است و پيامبران راست گفته بودند . ( 52 )
جز يك بانگ سهمناك نخواهد بود ، كه همه نزد ما حاضر مىآيند . ( 53 )
آنروز به كس ستم نمىشود . و جز همانند كارى كه كردهايد پاداش نمىبينيد . ( 54 )
اعراب
جواب « و اذا قيل لهم اتقوا » حذف شده كه « أعرضوا » بوده است به دليل اين سخن خدا : « معرضين » كه در آيهء بعد آمده است . « ويلنا » منادا كه در تقدير چنين است : « يا ويلنا احضر هذا أوانك » . « هذا ما وعد الرحمن » مبتدا و خبر و جملهء مستأنفه مىباشد .
تفسير
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا ما بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَ ما خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ .
ضمير « لهم » به مشركان عرب برمىگردد . مراد از « ما بين أيديكم » معصيتها و محرّمات خداوند است و مراد از « ما خلفكم » مجازات بر اثر اين معصيتها . در نهج البلاغه آمده است :
« روز قيامت شما را از پشت سر به جلو مىراند » . معناى آيه چنين است : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله آنان را از گناهان نهى كرد و نسبت به عذاب خدا ، در صورتى كه گناه كنند ، هشدار و به رحمت و پاداش او ، در صورتى كه فرمانبردار باشند ، مژده داد ، ليكن آنان همچنان به عقب بازگشتند .
وَ ما تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آياتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كانُوا عَنْها مُعْرِضِينَ .
هرزمان كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله معجزهاى آشكار و گواهى روشن مىآورد ، آنان از روى دشمنى و مخالفت ، آن را تكذيب مىكردند . نظير اين سخن خداوند در جلد پنجم ، آيهء 5 از سورهء شعراء بيان شد .