اعراب
جواب « لو » محذوف است : « لرأيت عجبا » . « فوت » اسم « لا » و خبرش محذوف مىباشد : « لهم » . « التناوش » مبتدا . « أنّى لهم » به معناى « من اين لهم » و آن متعلق به محذوف و خبر براى « التناوش » است .
تفسير
وَ لَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَ أُخِذُوا مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ .
خطاب به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله است . جملهء « اخذوا من مكان قريب » كنايه از اينكه آنان در محدودهء قدرت خداوند مىباشند و معناى آيه چنين است : اى محمّد ! وقتى ببينى كه در فرداى قيامت ، تكذيب كنندگان نبوّتت دچار آنچنان عذابى مىشوند كه راه گريزى از آن ندارند ، هرآينه شگفتزده خواهى شد . هدف از اين خطاب ، هشدار به مشركان و دلدارى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است .
وَ قالُوا آمَنَّا بِهِ وَ أَنَّى لَهُمُ التَّناوُشُ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ .
ضمير « به » به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله برمىگردد ؛ زيرا در آيهء پيشين ( آيهء 46 ) از آن حضرت نام برده شد :
« ما بِصاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ » .
التناوش : دسترسى . معناى آيه چنين است : تكذيبكنندگان محمّد صلّى اللّه عليه و آله هنگامى كه عذاب را مىبينند ، مىگويند : ما به او ايمان آورديم . ليكن آنها از كجا به اين ايمان دسترسى پيدا مىكنند و يا اين ايمان مىتواند برايشان سودمند باشد ، درحالىكه ايمان از آنان سخت دور است . چه ، روز قيامت روز حسابرسى و كيفر است ، نه روز ايمان و عمل . امام على عليه السّلام مىفرمايد :
امروز عمل است نه حساب و فردا حساب است نه عمل . . . بندگان خدا ، خود را بسنجيد پيش از آنكه سنجيده شويد و از خود بازخواست كنيد ، پيش از آنكه بازخواست شويد .