كافر شدند ؛ زيرا او مىخواست آنان را از نادانى و عقبافتادگى بيرون آورد و به دانش و تمدّن هدايت كند .
خاورشناس معاصر « ژاك راسل » صاحب كتاب يقظه الاسلام و كتاب الحضارة العربية كه در سال 1962 در فرانسه به چاپ رسيد مىگويد :
با ظهور دين اسلام ، نخستين مراحل تمدّن عربى پديدار شد . موفقيّت اين خيزش تمدّن و گسترش آن به چند عامل نسبت داده مىشود : مهمترين اين عوامل ، بالا رفتن روح معنويّت در ميان مسلمانان به بركت دين جديد است ؛ امرى كه اين جرئت را به آنان داد تا مرگ در راه خدا را آسان بشمارند .
وَ لَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ الْقَوْلَ .
پس از آنكه پيامبر اعظم صلّى اللّه عليه و آله از ايمان مشركان نااميد شد ، خداوند براى دلدارى ، به وى فرمود :
به زودى در روز قيامت ، حال اين تكذيبكنندگان و زبونى و خوارى آنان را خواهى ديد ، آنگاه كه براى حسابرسى در پيشگاه خدا مىايستند و پيروىكننده و پيروى شونده به سرزنش يكديگر مىپردازند و هركدام از آنها ديگرى را تخطئه مىكند .
يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ .
مستضعفان همان پيروان و مستكبران ، عبارت از رهبران هستند .
قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى بَعْدَ إِذْ جاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ .
اين سخن خداوند نظير اين آيه است : « همانند شيطان كه به آدمى گفت : كافر شو . چون كافر شد ، گفت : من از تو بيزارم . من از خدا ، آن پروردگار جهانيان مىترسم » . « 1 » دور نيست كه مراد از شيطان در اين آيه كريمه ، رهبران گمراه و گمراهكننده باشند .
وَ قالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ إِذْ تَأْمُرُونَنا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَ نَجْعَلَ لَهُ أَنْداداً ،
زمانى كه پيروىكنندگان و پيروىشوندگان از رهايى نااميد شوند ، همديگر را سرزنش مىكنند و به يكديگر تهمت مىزنند و هرگروه ، گناه را به
هامش
( 1 ) . حشر ( 59 ) آيهء 16 .