واژگان
رجع فى صوته : صدايش را برگردانيد .
الرجع من الكلام : سخنى كه به صاحبش برگردانده شود . مراد از
« يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ الْقَوْلَ »
آن است كه هركدام از آن دو گروه ، گناه را به گردن ديگرى مىاندازد .
اعراب
مفعول « ترى » ، همچنين جواب « لو » محذوف است و عبارت در تقدير چنين مىباشد : « و لو ترى الظالمين آنذاك لرأيت عجبا » . « مكر » فاعل براى فعل محذوف است : « صدّنا عن الحقّ مكركم بنا فى الليل و النهار » . اضافه شدن « مكر » به « ليل » و « نهار » مجازى است . « اذ تأمروننا » « اذ » در محلّ نصب به مكر است . مصدر مؤوّل از « ان نكفر » مجرور به باى محذوف : « تأمروننا بالكفر باللّه » .
تفسير
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهذَا الْقُرْآنِ وَ لا بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ .
مقصود از « بالذى بين يديه » ، تورات و انجيل است . اين جمله را مشركان عرب گفتند ، به دليل اينكه آيهء 30 از سورهء فرقان مىگويد : « پيامبر گفت : پروردگار من ! قوم من ترك قرآن گفتند » .
آنان بدينترتيب قرآن را رها كردند و بدان كافر شدند كه ميان سفيد و سياه تفاوت قائل نمىشود و به آنان مىگويد : « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! مبادا گروهى از مردان گروهى را مسخره كند شايد آن مسخرهشدگان بهتر از آنان باشند و مباد كه گروهى از زنان گروه ديگر را مسخره كند ، شايد آن مسخرهشدگان بهتر از آنها باشند و از هم عيبجويى مكنيد و يكديگر را به القاب زشت مخوانيد » . « 1 » آنها به نبوّت محمّد صلّى اللّه عليه و آله
هامش
( 1 ) . حجرات ( 49 ) آيهء 11 .