عزيز . از آنجا كه اين سخن ، تنها پاسخ محسوب مىشود ، خدا به پيامبرش دستور داد كه اين پاسخ را از جانب سؤالشوندگان به آنان بدهد .
وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ .
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله يقين دارد كه بر هدايت است و مشركان بر گمراهى ، ليكن از آنجا كه آنان هدايت و حق را انكار مىكردند ، با اين شيوهء حكيمانه آنها را مورد خطاب قرار داد و به ايشان گفت : يكى از ما بر حق و ديگرى بر باطل است . بنابراين ، به عقلهاى خود رجوع كنيد و از آن بپرسيد كداميك از ما بر حق است ؟ و اين ، روش پيامبر هدايت و رحمت است . به علاوه ، انسانى كه حقبهجانب است ، به خودش اعتماد دارد ، حتى اگر تمامى مردم روى زمين با او مخالفت كنند .
قُلْ لا تُسْئَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنا وَ لا نُسْئَلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ .
اين آيه نظير اين سخن خداوند است : « اگر تو را به دروغ نسبت دادند ، بگو : عمل من از آن من است و عمل شما از آن شما . شما از كار من بيزاريد و من از كار شما بيزارم » . « 1 »
قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنا رَبُّنا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنا بِالْحَقِّ وَ هُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ .
روز قيامت نامهايى دارد . از آن جمله : « يوم الجمع » است .
خداوند مىفرمايد : « روزى كه همه شما را در يوم الجمع ( محشر ) گرد آورد . آنروز ، روز مغبونى است » . « 2 » برخى ديگر از نامهاى اينروز عبارتند از : فتح ، حكم و فصل .
معناى آيه چنين است : خداوند همهء ما و شما را براى حسابرسى ، كيفر و بررسى اعمال گرد مىآورد و آنگاه پرده كنار زده مىشود و شما متوجّه مىشويد كه كداميك از اين دو گروه ، راه هدايت را در پيش گرفته بوده است ؟
قُلْ أَرُونِيَ الَّذِينَ أَلْحَقْتُمْ بِهِ شُرَكاءَ .
ضمير « به » ، به خداى تعالى برمىگردد . در اين جمله چيزى حذف شده و تقدير آن چنين است : « أرونى الدليل على أنّ الاصنام شركاء اللّه فى خلقه أو يقربونكم اليه زلفى ؛ يعنى دليل بياوريد كه بتهاى شما شريكان
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) آيهء 41 .
( 2 ) . تغابن ( 64 ) آيهء 9 .