هدهد از كجا دربارهء نام آن قبيله و زنى كه بر آنان پادشاهى مىكرد و اينكه آنان خورشيد را مىپرستند ، آگاهى يافت ، با آنكه ما آدمىزادگان ، فقط با نگاه كردن به بيشتر پرندگان و تمامى انواع حشرات و ماهىها ، نمىتوانيم نرينه و مادّينهء آنها را تشخيص دهيم ؟
پاسخ : آيه ، تنها اين ويژگىها را براى هدهد سليمان عليه السّلام ثابت مىكند و اين ، مستلزم ثابت نمودن وصفهاى يادشده براى هرپرنده و يا هرهدهدى نمىباشد ، چنانكه شناخت فلان شخص در مورد زبان انگليسى ايجاب نمىكند كه تمامى مردم ، آن را بدانند . امّا شناخت هدهد سليمان دربارهء آنچه را كه به وى خبر داد نمىتوانيم توجيه كنيم ، جز اينكه بگوييم : اين كار بنا به ارادهء خداوند بوده است .
أَلَّا يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي يُخْرِجُ الْخَبْءَ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ يَعْلَمُ ما تُخْفُونَ وَ ما تُعْلِنُونَ .
مراد از « خبأ » در اينجا ، بركتها و ثروتهاى جهان است . خداوند آنها را از راه عوامل طبيعى براى بندگانش بيرون مىآورد نظير اينكه گياه را با باران از زمين بيرون مىآورد و افزايش زادوولد را از راه آبستن كردن انجام مىدهد و يا آنان را با وسايلى علمى بيرون مىآورد ؛ همانند معدنها و امثال آنها كه خداوند آنها را به وسيلهء دانشمندان و ابزار فنّى آنان بيرون مىآورد . خداوند از اين وسايل و ابزارها به « ايدى اللّه » تعبير كرده است : « آيا نديدهاند كه به يد قدرت خويش برايشان چهارپايان را آفريديم و اكنون مالكشان هستند ؟ » . « 1 »
اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ؛
خدايى كه به پادشاهىاش هيچ پادشاهى و به عظمت او هيچ عظمتى را نمىتوان قياس كرد .
هامش
( 1 ) . يس ( 36 ) آيهء 71 .