ماندند تا مردند . مفسران مىگويند : انس بن نضر در صحنهء بدر حضور نداشت و اين كار بر او دشوار آمد و گفت : من در نخستين جنگى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله حضور داشت ، نبودم و اگر خداوند قسمت كند كه در جنگى با پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله باشم ، خواهد ديد كه چه مىكنم . بنابراين ، در جنگ احد حضور يافت . سعد بن معاذ از وى استقبال كرد و به او گفت : اى ابو عمرو ، كجا ؟ گفت : چه خوشايند است بوى بهشت ! به خدا سوگند آن را در احد مىيابم و پيكار كرد ، تا اينكه به شهادت رسيد و در بدن مباركش هشتاد و اندى زخم شمشير و نيزه و تير يافتند .
لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ إِنْ شاءَ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً .
خدا بخشاينده ، مهربان ، عادل و حكيم است و در مشيّت و كارهايش بيهودگى و بىفايدگى راه ندارد ؛ زيرا او كسى را پاداش مىدهد كه سزاوار آن باشد چونان راستگويان و مؤمنان ، مشروط بر اينكه در راستگويى و ايمان خود پايدار بمانند و كافران و منافقان را اگر بر كفر و گمراهى پاى فشارند ، مجازات مىكند و اگر توبه كنند ، رحمتش را شامل حالشان مىكند و گناهان گذشتهء آنان را مىآمرزد .
معناى جمله :
« وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ إِنْ شاءَ »
آن است كه اگر منافقان توبه نكنند ، خداوند آنان را عذاب مىكند و دليل آن هم اين سخن خداوند است :
أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً ؛
يعنى اگر آنان توبه كنند ، توبهء آنها را مىپذيرد و ايشان را مىآمرزد و رحمتش را شامل حالشان مىكند .
وَ رَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ .
مراد از « الّذين كفروا » گروههايى هستند كه به فرماندهى ابو سفيان براى كشتن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله گرد آمده بودند .
لَمْ يَنالُوا خَيْراً .
احزاب به آنچه آن را خير مىپنداشتند ؛ يعنى پيروزى بر پيامبر و همراهانش دست نيافتند .
وَ كَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتالَ وَ كانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزاً .
ابو حيان اندلسى در تفسيرش :
البحر المحيط مىگويد :
خداوند در اين كارزار از راه فرستادن بادها و لشكرها كه همان فرشتگان باشند ، از