مىشود و مسلمانى كه مىگويد : « لا إله الّا اللّه محمّد رسول اللّه » و فرمان خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را هم اطاعت مىكند . با اين مسلمان هم در دنيا به عنوان مسلمان رفتار مىشود و هم در آخرت . امام على عليه السّلام فرمود : « تهيدستى و ثروتمندى پس از عرضه كردن بر خدا مشخّص مىشود » .
وَ لَمَّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزابَ قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ ما زادَهُمْ إِلَّا إِيماناً وَ تَسْلِيماً .
مفسران پيشين براى اين آيه دو معنا بيان كردهاند كه بهترين آنها اين است : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پيشاپيش به مسلمانان وعده داده بود كه آنان به زودى با انواع غمها و سختىها روبهرو خواهند شد و كافران به زودى به جنگ و نابودى آنان قد علم خواهند كرد و اين وعده در آيه 214 از سوره بقره آمده است : « مىپنداريد كه بهشت خواهيد رفت ؟ آيا هنوز سرگذشت كسانى را كه پيش از شما بودهاند نشنيدهايد ؟ به ايشان سختى و رنج رسيد و متزلزل شدند . . . » .
زمانى كه مؤمنان سپاه احزاب را ديدند كه از هرسو آنان را به محاصره درآوردهاند گفتند : « اين همان چيزى است كه خدا و پيامبرش به ما وعده دادند و خدا و پيامبر او راست گفتند » . بر ايمان آنها و فرمانبرداريشان از خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله افزوده شد ؛ چرا كه درستى وعده و پيشگويى او را با چشم سر ديدند . امّا منافقان و كسانى كه دلهاى بيمارگونه داشتند ، بر نفاق و دشمنى آنها افزوده شد و گفتند : « خدا و پيامبر ، جز نيرنگ به ما وعده ندادند » .
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ؛
برخى از مؤمنان به پيمانى كه با خدا بسته بودند همچون جهاد و پايدارى در هنگام رويارويى با دشمن تا دم مرگ ، وفا كردند .
فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ ؛
برخى بر سر پيمان خويش جان باختند ، مانند كسانى كه در جنگ بدر و احد به شهادت رسيدند .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ؛
برخى از آنان همچنان در انتظار شهادت و يا پيروزى هستند .
وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِيلًا ؛
البتّه ، منافقان و كسانى كه دلهاى بيمار داشتند نيز پيمانشان را دگرگون نكردند و همچنان بر نفاقشان