به رو شد » . بنابراين ، معناى آيه چنين است : اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله ! ما قرآن را به تو فرو فرستاديم ، چنانكه تورات را به موسى نازل كرديم و در اين باره از تو و نه از كسى ديگر هيچ ترديدى سزاوار نيست . دربارهء نهى پيامبر از شك و ترديد ، پيشتر در جلد دوم چندين بار سخن گفتيم . رجوع كنيد .
وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَ كانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ .
مراد از ائمّه در اينجا پيامبران بنى اسرائيل مانند موسى و عيسى است كه نسبت مادرش به داوود مىرسد . هرپيامبر اسرائيلى از سوى قومش با انواع آزار و رنج روبهرو مىشد و حتى اسرائيلىها تعداد زيادى از پيامبرانشان را كشتند : « . . . و پيامبران را به ناحق كشتند و نافرمانى كردند و تجاوز ورزيدند » . « 1 » با اين وجود ، آن پيامبران شكيبايى كردند و به اداى رسالتشان ادامه دادند . پس اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله ! بر آزار قومت شكيبايى كن و به دعوتت ادامه بده .
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
مانند اين آيه در آيهء 113 از سورهء بقره ، آيهء 93 از سورهء يونس و آيهء 124 از سورهء نحل ، بيان شد .
أَ وَ لَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَساكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ أَ فَلا يَسْمَعُونَ .
نظير اين آيه در جلد پنجم آيه 128 از سورهء طه بيان گرديد .
أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْماءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعامُهُمْ وَ أَنْفُسُهُمْ أَ فَلا يُبْصِرُونَ .
چگونه خداوند زمين را پس از مردنش زنده كرد و در آن ، گياه تر و تازه رويانيد كه مردم و چارپايان از آن مىخورند ؟ همچنين خداوند مردگان را پس از آن كه به خاك و استخوانهاى فرسوده تبديل شده باشند ، زنده مىكند . اين معنا در چندين آيه بيان شد . به جلد پنجم ، تفسير آيهء 5 از سورهء حج نگاه كنيد .
وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ .
اين آيه همانند آيهء 38 از سورهء انبياست : « مىگويند : اگر راست مىگوييد ، پس آن وعده كجاست ؟ » ؛ زيرا مراد از فتح در اينجا روزى است كه در آن به حق داورى مىشود . اين مطلب را سخن خداوند
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 61 .