سپاسگزاران و فرمانبرداران من و پدر و مادرت بودى و يا از عاقشدگان و گناهكاران ؟
وَ إِنْ جاهَداكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما ؛
زيرا روا نيست كه از آفريدهاى در معصيت پروردگار اطاعت شود .
وَ صاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً .
با بلند نكردن صدا ، گفتن سخنان نيكو ، نرمخويى و برآوردن خواستههاى پدر و مادر ، بايد با آنان به نيكى رفتار كنى . دربارهء نيكى به پدر و مادر ، پيشتر در جلد پنجم در تفسير آيهء 23 از سورهء اسراء و آيهء 8 از سورهء عنكبوت به تفصيل سخن گفته شد .
وَ اتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنابَ إِلَيَّ .
پس از آنكه خداوند به سپاسگزارى از خود و از پدر و مادر فرمان داد ، اكنون دستور مىدهد كه بايد در هرچيزى از خدا اطاعت كرد ، نه تنها در نيكى به پدر و مادر و از اين فرمان ، به « پيروى از صالحان » تعبير كرده است ، صالحانى كه از اوامر و نواهى خدا اطاعت مىكنند . امام زين العابدين عليه السّلام مىفرمايد :
« خدايا ، مرا به آن صالحى كه درگذشته است ملحق كن و مرا آن صالحى قرار بده كه برجاى مانده است و مرا از راهروان صالحان بگردان » .
ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ .
اين جمله ، هشدار به كسانى است كه با خدا و پدر و مادر خويش مخالفت مىكنند .
سنگ و شاخ گاو
3 .
يا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّماواتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ .
بار ديگر ، دربارهء وصيّت لقمان به فرزندش سخن گفته مىشود . ضمير « انّها » به عمل نيك و بد انسان برمىگردد . البتّه ، هرچند در عبارت ، لفظ عمل نيامده ، ليكن سياق آيه بر آن دلالت دارد .
« مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ »
كنايه از عمل كوچك انسان است و
« فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّماواتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ »
كنايه از عمل مخفى و پنهان او . معناى كلّى آيه چنين است : خداوند اهداف و گفتارها و