گناهكاران دربارهء مدّتى كه در گورهايشان درنگ كردهاند سخن گفتند ، آنگاه كسانى كه به خدا و حساب و كيفر او ايمان دارند به آنها مىگويند : شما آن مدّتى را كه خدا مىخواست در گورهايتان درنگ كرديد و مدّتى را كه شما تا امروز در گورهايتان سپرى كرديد ، خدا مىداند و جز او كسى از آن آگاهى ندارد . سوگند خوردن و سخن گفتن شما دربارهء مدّت درنگ كردن در گورها چه فايدهاى دارد ، درحالىكه پيش از اين ، وجود چنين روزى را كه سختىها و وحشتهاى آن را مىبينيد ، انكار مىكرديد ؟
« وَ لكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ ؛
شما در ناآگاهى و گمراهى آشكار هستيد » .
فَهذا يَوْمُ الْبَعْثِ وَ لكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ .
مراد از استعتاب در اينجا اقاله است ؛ يعنى گناهكاران از پروردگارشان مىخواهند كه گناهانشان را بيامرزد ، ليكن خداوند نمىآمرزد و از اين قبيل است سخن خداوند : « . . . و اگر هم طالب عفو شوند كسى آنها را عفو نكند » . « 1 » بنابراين معناى آيه چنين است : پس از آنكه در دنيا به گناهكار هشدار داده مىشود و او نمىپذيرد ، در روز قيامت هيچ پوزش و درخواست آمرزش در روز قيامت از وى پذيرفته نمىشود .
وَ لَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ .
در جلد پنجم آيهء 54 از سورهء كهف نظير اين آيه بيان شد .
وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا مُبْطِلُونَ .
كافران دربارهء پيامبران ، مصلحان ، آزاديخواهان و مجاهدان مىگويند : آنان بر باطلند و دربارهء منافقان و مزدوران بيگانه مىگويند : آنان بر حق مىباشند . البتّه ، هيچ شگفتى وجود ندارد ؛ زيرا ستمكاران جنايتپيشه ، حقّ و باطل را با معيار منافع و مصالح و هوسهاى خود مىسنجند و هرآنچه با آن دمساز باشد ، حق است هرچند بدى و تباهى باشد و آنچه با آن سازگار نباشد ، باطل است هرچند نيكى و صلاح باشد .
كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى قُلُوبِ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ .
خداوند دلهاى آنان را مهر مىزند ؛
هامش
( 1 ) . فصّلت ( 41 ) آيهء 24 .