خبر دادن از پيروز شدن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بر دشمنانش ، پيروز شدن اسلام بر تمامى اديان ، بازگشت پيروزمندانه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به مكه ، پس از بيرون رانده شدن وى از اين شهر ، بدعتهايى كه اصحاب پيامبر پس از وى انجام مىدهند ، خبر دادن از يهود و سرشت آنان و پيروزى روميان بر ايرانيان پس از گذشت چند سال از پيروزى ايرانيان بر روميان و آياتى كه اينك ما در صدد تفسير آنها هستيم ، نيز به همين رويداد كه راويان و مفسران بر آن اتفاق نظر دارند ، اشاره مىكند .
خلاصهء اين آيات چنين است : ايرانيان پيرو دين زردشتى بودند و همانند مشركان داراى كتاب نبودند . روميان كيش مسيحى داشتند و مسيحيان همانند مسلمانان اهل كتابند . در دورهء پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله ميان ايرانيان و روميان در « أذرعات » و « بصرى » از سرزمين شام ، جنگى درگرفت . مشركان دوست داشتند كه ايرانيان بر روميان پيروز شوند ؛ زيرا بهسان آنان مشرك بودند و مسلمانان دوست داشتند كه روميان بر ايرانيان غالب گردند ؛ زيرا هردو طائفه اهل كتاب بودند . گزارشهايى مىرسيد مبنى بر پيروزى ايرانيان بر روميان و اين امر موجب ناراحتى مسلمانان و شادمانى مشركان شد . آنها به مسلمانان گفتند : ايرانيان كه كتاب آسمانى ندارند بر روميان كه داراى كتاب هستند پيروز شدند . شما مىپنداريد كه با كتابى كه بر شما نازل شده غالب خواهيد شد ولى بايد بدانيد ما كه كتابى نداريم ، به زودى بر شما غالب خواهيم شد ، چنانكه ايرانيان بر روميان غالب گشتند . ازاينرو ، اين آيات نازل شد . هنوز بيش از نه سال سپرى نشده بود كه خداوند روميان را بر ايرانيان پيروز گردانيد و مسلمانان شادمان و مشركان اندوهگين شدند .
اعجاز قرآن در اينجاست كه خبر قطعى و يقينى مىدهد كه جنگ ميان روميان و ايرانيان از سر گرفته مىشود و وقت آن را هم در محدودهء چند سال تعيين مىكند و نيز اين جنگ با پيروزى روم بر ايران پايان مىيابد . و همانگونه كه قرآن خبر داده بود ، اتفاق مىافتد و اين غيب پنهان را جز خدا كسى نمىداند .
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى ) — صفحة 215
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٢١٥