وَ لكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَفْرَقُونَ . « الفرق » به معناى ترس و وحشت است و دلهاى منافقان از ترس و وحشت نيروى مسلمانان پر شده بودند . لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغاراتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَ هُمْ يَجْمَحُونَ ؛ يعنى چنان شتاب مىكردند كه هيچ چيزى نمىتوانست جلو آنها را بگيرد . منافقان نه مىتوانستند از مدينه بيرون روند و نه مىتوانستند كفرشان را آشكار كنند ؛ زيرا اسلام به تمام خانههاى اوس و خزرج وارد شده بود . از اينرو ، آنها مجبور بودند با زبان اسلام بياورند و امّا در ژرفاى دلهاى خود كافر باشند و براى به دست آوردن فرصتى كه بتوانند عليه اسلام و مسلمانان ، توطئه و نيرنگ كنند ، لحظهشمارى نمايند .
التفسير الكاشف ( تفسير كاشف ) ( فارسى )ج ٤ — صفحة 97
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٩٧