پرسش : اموال و فرزندان ، گاهى موجب عذاب آخرت مىشوند ، به عنوان مثال :
انسانهايى در روزهاى نادارىشان ، به امانتدارى و خوبى شهرت داشتند ، امّا هنگامى كه خدا به آنها نعمت خود را ارزانى داشت ، آنان دست به سركشى و ستم زدهاند .
خداى تعالى مىفرمايد : « حقا كه آدمى نافرمانى مىكند ، هرگاه كه خويشتن را بىنياز بيند » . « 1 » و نيز فرموده است : « بدانيد كه دارايىها و فرزندان وسيلهء آزمايش شمايند » . « 2 »
در مورد اينكه اموال و فرزندان سبب عذاب دنيا مىشوند ، بايد گفت : از ديدگاه مردم قضيه كاملا برعكس است ، بهويژه مال و ثروتى كه آنان ، در زيرزمين و ژرفاى درياها در جستجوى آن بودند و اكنون كه دانش پيشرفت كرده است ، آنها ثروت را در كرهء ماه و ديگر ستارگان جستجو مىكنند ؛ وانگهى جملهء
« لِيُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الْحَياةِ الدُّنْيا »
با جملهء
« الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا
؛ مال و فرزندان زيور زندگى دنياست » « 3 » سازگارى ندارد . از سوى ديگر ، به فرض اينكه اموال و فرزندان سبب عذاب در اين دنيا شوند ، اين عذاب تنها به منافقان اختصاص ندارد ، بلكه به طور طبيعى تمام مردم را دربرمىگيرد ؟
پاسخ : بله ، اين پرسش و يا اشكال ، قوى و محكم است و در صورتى كه از آيه ، معناى عام و فراگير اراده شود ، راه فرار از آن وجود ندارد ، امّا اگر از آن ، واقعهء مشخصى اراده شود ، اشكال اساسا وارد نيست . سياق كلامى كه قبل و بعد از آيه به روشنى نشان مىدهد كه ضمير « يعذبهم » به منافقانى برمىگردد كه در دوران پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بودند و بهويژه منافقانى كه از شركت در غزوهء تبوك سرباز زدند و تعداد آنها ، چنانكه گفتهاند ، هشتاد و اندى مرد بود و در ميان ايشان افرادى وجود داشتند كه داراى ثروت و فرزندان زيادى بودند . از آنجا كه ممكن است كسى بپرسد : چگونه اين گروه از گناهكاران بودند ، در حالى كه خدا نعمت ثروت و فرزند را به آنان ارزانى
هامش
( 1 ) . علق ( 96 ) آيهء 6 - 7 .
( 2 ) . انفال ( 8 ) آيهء 28 .
( 3 ) . كهف ( 18 ) آيهء 46 .