فاسد باشد و هم فاسدكننده و از مصاديق آن ، نيرنگ و فريب است . « أربى » : بيشتر .
معناى آيه چنين است : سوگندهاى خود را وسيلهاى براى نيرنگ و خيانت قرار ندهيد ، بدين ترتيب كه براى كسانى كه از شما بيشتر و نيرومندترند سوگند بخوريد ، تا آنان به شما اعتماد كنند ، و در همين حال ، در دل خود نيّت كنيد كه هرگاه خود را بيشتر و نيرومندتر ببينيد ، سوگندها را بشكنيد و همپيمانان خود را رها كنيد .
معناى آيه در يك جمله خلاصه مىشود : نيرنگ نكنيد .
إِنَّما يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ .
ضمير « به » برمىگردد به فرمان خداوند به وفاى به پيمان و سوگند و معناى جمله چنين است : خداوند بندگانش را به تكاليفى موظّف كرده است ، تا فرمانبردار از روى اختيار از او فرمان ببرد و گناهكار از روى اختيار از او نافرمانى كند و آنگاه خداوند هركدام را به سزاى كردارش برساند . ما پيشتر دربارهء معناى اختيار از سوى خدا در جلد سوم در تفسير آيهء 94 از سورهء مائده ، به تفصيل سخن گفتيم .
وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ .
خداوند در روز قيامت ، بندگان را دوباره زنده مىكند ، تا طرفدار باطل از طرفدار حق جدا شود و هركدام به سزاى خود برسد .
وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً ؛
يعنى اگر خداى سبحان مىخواست انسان را بر ايمان [ به خودش ] مجبور كند ، تمامى مردم يك امّت بودند ، لكن خداوند انسان را آزاد گذارد ؛ زيرا اگر آزادى و اختيار را از او مىگرفت ، وضعيّت او همچون وضعيّت حيوانات و حشرات بود . در تفسير آيهء 118 از سورهء هود و آيهء 34 از سورهء انعام ، در اينباره به تفصيل سخن گفته شد .
وَ لكِنْ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ لَتُسْئَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ .
از ديدگاه عقل ، شك و ترديدى نيست كه خداوند از روى اجبار ، كسى را هدايت و يا گمراه نمىكند ، زيرا اگر او را به گمراهى و هدايت مجبور مىكرد ، مورد سؤال و بازپرسى قرار دادن وى درست نبود . با اينكه او آشكارا و بلافاصله فرموده است :
« وَ لَتُسْئَلُنَّ