بزرگتر است ، لكن بيشتر مردم نمىدانند » . آفرينش انسان ، از آفرينش موشك و ماهوارهها ميليونها بار بزرگتر است .
به علاوه ، سخن دربارهء پرنده است و پرنده از جانداران است ، در حالى كه هواپيما و موشك و ماهواره از موجودات بىجان مىباشند . بنابراين ، نقض مدّعا با آنها بىجا خواهد بود .
روشن و يقينى است كه اگر سازندگان موشكها و نيز تمامى دانشمندان انس و جن ، دستبهدست هم دهند ، نمىتوانند يك مگس و حتّى يك سلول از بال مگس را بيافرينند . « اگر همه گرد آيند مگسى را نخواهند آفريد و اگر مگسى چيزى را از آنها بربايد نتوانند . بازپس گيرند طالب و مطلوب هردو ناتوانند » . « 1 » شايان ذكر است كه خداى سبحان ، نگهداشتن پرندگان در فضا را به خود نسبت داده ؛ زيرا او نخستين سببى است كه پرنده را آفريده و آن را به لوازم پرواز مجهّز كرده است .
اشاعره اسباب و عوامل طبيعى را با تمامى انواع و شكلهايش منكر شده و گفتهاند : تمامى افعال بهطور مستقيم و بدون واسطه به خداوند نسبت داده مىشود و تفاوت نمىكند كه اين افعال از پرنده سربزند ، يا از حشره ، يا از حيوان ، يا از انسان و يا از طبيعت . بر اين اساس ، هيچ رابطهاى ميان سوزاندن و آتش ، سيراب شدن و نوشيدن ، سير شدن و خوردن و . . . وجود ندارد ، بلكه خدا در هنگام تماس جسم و آتش ، سوزاندن را ايجاد مىكند و نيز سيراب شدن را در هنگام نوشيدن و سير شدن را در هنگام خوردن و . . .
در رد اين ديدگاه ، همين بس كه بر خلاف حس و وجدان است و لازمهء آن اين است كه انسان بهطور دقيق همانند حيوان و موجود بىجان باشد . در اين صورت ، نمىتوان او را به صفاتى همچون : پاك ، ناپاك ، گناهكار و بيگناه توصيف كرد و نيز نه استحقاق ستايش و نكوهش را دارد و نه پاداش و مجازات را ؛ زيرا فرض بر
هامش
( 1 ) . حج ( 22 ) آيهء 73 .