واژگان
ارذل العمر : پستترين و حقيرترين عمر كه عبارت از دوران پيرى است .
ما ملكت أيمانهم : بردگان .
الحفدة : جمع حافد نظير كفرة و كافر . حافد و حفيد ؛ يعنى پسر پسر و سبط عبارت است از : پسر پسر و پسر دختر ، لكن پيشتر براى پسر دختر به كار مىرود در مقابل حفيد [ كه براى پسر پسر به كار مىرود ] .
رزق السماء : باران .
رزق الارض : گياهان .
فلا تضربوا للّه الامثال : هيچچيزى را همانند و همتاى خدا قرار ندهيد .
اعراب
« فَهُمْ فِيهِ سَواءٌ »
مبتدا و خبر . « شيئا » بدل از « رزقا » و جايز است كه مفعول مطلق براى « يملك » باشد ؛ يعنى : « لا يملك شيئا من الملك » ، يا « شيئا ملكا » .
تفسير
وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْ لا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ .
انسان را دورانهايى است كه آنها را يكى پس از ديگرى پشتسر مىگذارد . اين دورانها به ترتيب عبارتند از : كودكى ، نوجوانى ، جوانى ، ميانسالى و پيرى . هردوره نيز عامل طبيعى خود را دارد كه به خدا نسبت داده مىشود ؛ زيرا او آفريدگار طبيعت و جهان هستى است . مقصود از ارذل العمر ، دوران پيرى است كه با فرارسيدن آن ، نيروى جسم ، عقل ، حافظه و ساير حواس ظاهرى و باطنى ضعيف مىشود . زمانى كه