إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ .
البتّه ، ما مىدانيم كه رفتن به جهاد با اسرائيل بر هرمسلمانى واجب است ، لكن رهبران خيانتكار ، ما را از جهاد با اسرائيل ممانعت مىكنند .
بنابراين ، بر ماست كه پيش از هرچيز با اين رهبران خيانتكار جهاد كنيم ؛ زيرا علّت اصلى آنان هستند و اگر خيانت آنان به دين و امّت خود و اطاعت بىچون و چراى آنها از صهيونيزم و استعمار نبود ، امروز از اسرائيل خبر و اثرى وجود نداشت .
لَوْ كانَ عَرَضاً قَرِيباً وَ سَفَراً قاصِداً لَاتَّبَعُوكَ .
ضمير « اتّبعوك » به كسانى برمىگردد كه همراه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به غزوهء تبوك نرفتند . العرض القريب ؛ يعنى غنيمت بىارزش .
السفر القاصد : سفر نزديك و آسان . معناى آيه اين است : اى محمد ! اگر آنان را به منفعت حاضر و نقد فرابخوانى ، به سرعت به تو پاسخ خواهند داد .
وَ لكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ ؛
چراكه سفر به سوى شام ، با آن بيابانهاى خشك و طوفانهاى شن و گرماى سوزان و دشمنى چون دولت روم ، نيرومندترين دولتهاى روى زمين در آنزمان ، در اين صورت ، چگونه آنان دعوت تو را پاسخ مثبت دهند ؟ اين ويژگى تنها به كسانى كه از شركت در غزوهء تبوك خوددارى كردند اختصاص ندارد ؛ زيرا نفس انسان ذاتا به راحتى و منفعت تمايل دارد . لكن مؤمنان دلهايشان را با تقوا خشنود مىسازند و در نتيجه ، هرچيزى كه خشنودى خدا و پيامبرش را فراهم كند براى آنان آسان است . امام على عليه السّلام فرمود : « بهترين عمل ، آن چيزى است كه خود را بر انجام دادن آن وادار كنى » [ - بر خلاف هواى نفست باشد ] .
در اينباره ، در جلد دوم ، در تفسير آيهء 37 از سورهء نساء بحث شد .
وَ سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنا لَخَرَجْنا مَعَكُمْ .
در اين آيه از سوى خدا به پيامبرش خبر داده مىشود كه منافقانى كه از شركت در غزوهء تبوك خوددارى كردهاند ، بهانهها و سوگندهاى دروغى را براى آن حضرت در هنگام بازگشت او آماده نمودهاند .
بديهى است كه ويژگى دروغگويى هيچوقت از منافق جدا نمىشود ، و گرنه منافق نخواهد بود .