سه چيز را ياد كرده است :
1 . ماهىها ؛
2 . زيورها نظير مرواريد و مرجان . خداوند فرموده است : « از آن دو ، لؤلؤ و مرجان بيرون مىآورد » . « 1 » مراغى در تفسير اين آيه مىگويد : « در درياى مديترانه ، در سواحل تونس و الجزاير ، ميدانهايى از لؤلؤ و مرجان وجود دارند . دولت فرانسه ، آنها را از اين ميدانها بيرون مىآورد و به صاحبانشان مىفروشد ، گويى آنان قرآن نخواندهاند و گويى در اين زمين آفريده نشدهاند و گويى به كار و بيرون آوردن اين معادن ، مأمور نگرديدهاند ! » ؛
3 . سفر دريايى به قصد تجارت و چيزهاى ديگر .
وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ ؛
خداوند كوهها را در زمين برپا داشت ، تا زمين ثابت بماند و نلرزد . نظير اين آيه در آيهء 19 از سورهء حجر بيان شد .
وَ أَنْهاراً ؛
يعنى نهرها را جارى ساخت .
وَ سُبُلًا ؛
يعنى راهها قرار داد .
لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ؛
يعنى شايد شما با اين راهها به سوى آنچه مىخواهيد ، ره يابيد .
وَ عَلاماتٍ .
مراد از اين علايم ، نشانههايى است كه مسافر ، راه را با آنها پيدا مىكند ؛ از قبيل كوهها ، درّهها و امثال آن .
وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ ؛
يعنى هرگاه در شب ، در خشكى و دريا سفر نمايند با ستاره راهشان را پيدا كنند . نظير اين آيه در جلد سوم در آيهء 97 از سورهء انعام ، گذشت .
أَ فَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لا يَخْلُقُ .
پس از آنكه خداوند يادآور شد كه تنها او آسمانها ، زمين ، انسان ، چهارپايان ، حيوانات ، آب ، درختان ، خورشيد ، ماه و . . . را آفريده ، فرموده است : آيا خدايى كه اين چيزها را آفريده ، با سنگها و بتها يكسان و شريكند ؟ پاسخ اين پرسش ، با خودش است .
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها .
هامش
( 1 ) . الرحمن ( 55 ) آيهء 22 .