واژگان
النّفر من الشىء : گريختن از آن . النفر الى الشىء : اقدام كردن بر انجام آن و در اينجا همين معنا مقصود است .
التثاقل : كندى ، ضد سرعت .
الاستبدال : قرار دادن يكى از دو چيز به جاى ديگرى همراه با درخواست آن .
السكينة : آرامش و اطمينان .
اعراب
« اثّاقلتم » در اصل تثاقلتم بوده ، آنگاه « تا » در « ثا » ادغام شده است و همزهء وصل در آغاز آن آمده ، تا ابتداى به آن امكانپذير شود . « الّا تنفروا » « إلّا » از دو كلمه تركيب شده :
« ان » و « لا » و از اين قبيل است : « الّا تنصروه » . و « اذ اخرجه » « اذ » ظرف و متعلق به « نصره » . « اذ » دوم بدل از « اذ » اوّل و « اذ » سوم بدل دوم . « ثانى اثنين » ، حال از « ها » ى « أخرجه » .
« كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا »
به نصب ، مفعول براى « جعل » . « كلمة اللّه » مرفوع ، بنابراين كه مبتدا باشد و جمله مستأنفه است ؛ زيرا « كلمة اللّه » بر « كلمة الّذين كفروا » عطف نمىشود و ديگر آنكه « كلمة اللّه » ذاتا بلندمرتبه است ، نه اينكه كسى او را بلندمرتبه قرار داده باشد .
غزوهء تبوك
اين آيات تا آيات نزديك پايان سوره دربارهء غزوهء تبوك و رويدادهاى آن نازل شده است . خلاصهء ماجرا از اين قرار است : رومىها كه بر شام ، يعنى سرزمينى كه هممرز جزيرة العرب بود ، حكومت مىكردند ، خبر قدرت و رشد اسلام را شنيدند .
از اينرو ، هرقل [ هرگول ] پادشاه روم از مسلمانان براى حكومت خود ، احساس خطر