از حق برنگردند ، دربارهء آن ترديد نكنند ، بر سر آن سازش ننمايند و به راهحلهاى ميانه رضايت ندهند و به جاى منافع بسيارى كه از باطل دشمنان خدا و دشمنان خود ممكن است به دست آورند ، در جستجوى اندكى از حقّ خودشان باشند . تجربههاى مكرّر نشان داده است كه راهحلهاى ميانه ، تنها به نفع كسى است كه در زمين ، ستم و فساد مىكند و اين راهحلها ، هميشه به نفع باطلگرايان تمام مىشود ؛ زيرا هرگونه چشمپوشى از حق ، سودى براى غصبكنندهء باطلگرا و زيانى است براى حق و طرفدارانش و راز صلابت و استوارى امام على بن ابى طالب عليه السّلام دربارهء حق و ردّ راهحلهاى ميانه توسط آن حضرت نيز در همينجا نهفته است .
وَ اسْتَفْتَحُوا وَ خابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ مِنْ وَرائِهِ جَهَنَّمُ وَ يُسْقى مِنْ ماءٍ صَدِيدٍ .
واژهء « صديد » به معناى چرك مخلوط به خون است و در اينجا كنايه از چيزى مىباشد كه نوشيدن آن بر اثر بدبويى و آلودگى و يا تلخى و داغىاش و يا به دليل همهء اينها بسيار دشوار باشد . امّا برخى گفتهاند : ضمير « استفتحوا » ، به پيامبران برمىگردد . برخى گفتهاند : به مشركان برمىگردد و برخى گفتهاند : به هردو . در هرصورت معنا درست است . زيرا در پايان ، همانگونه كه بايد باشد ، پيروزى از آن مؤمنان و خوارى از آن كافران است . به علاوه ، پيامبران از خداوند يارى خواستند : « گفت : اى پروردگار من ! مرا بر مردم تبهكار نصرت ده » . « 1 » مشركان هم در روز بدر گفتند : پروردگارا ! برترين اين دو سپاه را پيروز كن . از اينرو ، خدا در پاسخ آنان فرمود : « اگر پيروزى خواهيد ، پيروزيتان فراز آمد و اگر از كفر بازايستيد برايتان بهتر است و اگر بازگرديد ، بازمىگرديم » . « 2 »
يَتَجَرَّعُهُ وَ لا يَكادُ يُسِيغُهُ ؛
يعنى بر اثر بدبويى و آلودگى و نيز داغى و تلخى آن آب ، برايش گوارا نخواهد بود .
وَ يَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكانٍ .
در اينجا مضاف
هامش
( 1 ) . عنكبوت ( 29 ) آيهء 30 .
( 2 ) . انفال ( 8 ) آيهء 19 .