موجود و آفريده از جنسهاى مختلف را دارد و نيز هميشه در حال دگرگونى است .
به عنوان نمونه ، در حالى كه انسان مىبيند و يا مىشنود كه اين نقطه از زمين ، مالامال موجودات و مخلوقات و عوامل تمدّن و انواع آن است ، نقطهاى ديگر صحرايى خشك و صاف است و نيز اين نقطه كه زمانى مسكونى بوده ، در حال حاضر خراب و ويران است ، امّا نقطهاى ديگر پر از باغها و چشمههاست .
ساكنان و موجودات زمين نيز همانند خود آن هستند : تمدّنهايى احيا مىشود و تمدّنهايى ديگر مىميرد . دولتى برپا مىشود و دولتى ديگر سقوط مىكند و به همين ترتيب . . . نه سختى و تنگدستى در اين زمين هميشگى است و نه نعمت و آسايش .
امام على عليه السّلام فرمود : « از دنيا برحذر باشيد كه بسيار نيرنگباز و فريبدهنده است .
او بخشندهاى بازپسگيرنده ، پوشانندهاى بركننده است . نه راحتىاش دايمى است و نه رنجش » و جملهء : « ننقصها من اطرافها » ، اشاره به همين معنا دارد .
انسان خردمند ، از اين دگرگونىها و تغييرات پند و اندرز مىگيرد : « . . . آيا در روى زمين نمىگردند تا بنگرند كه پايان كار پيشينيانشان چه بوده است ؟ » . « 1 »
وَ اللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ وَ هُوَ سَرِيعُ الْحِسابِ ،
خداوند فرمان هلاكت گروه گناهكار را صادر كرد و فرمان و عذابش دربارهء آنان به مورد اجرا گذاشته شد : « چون خدا براى مردمى بدى خواهد ، هيچچيز مانع از اين نتواند شد و ايشان را جز خدا هيچ كارسازى نيست » . « 2 »
وَ قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعاً .
مراد از مكر خدا خنثى كردن نيرنگ و توطئه نيرنگكنندگان است . به تفسير آيهء 54 از سورهء آل عمران ، بخش :
« خداوند بهترين مكركنندگان است » ، در جلد دوم نگاه كنيد .
يَعْلَمُ ما تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ ؛
زيرا او بسيار داناست .
وَ سَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ ؛
كافران روزى كه
هامش
( 1 ) . يوسف ( 12 ) آيهء 109 .
( 2 ) . رعد ( 113 ) آيهء 11 .