مال تعلق نمىگيرد ، چنانكه در كتاب احكام القرآن ، تأليف ابو بكر معافرى اندلسى آمده است . بيشتر فقهاى شيعهء اماميه مىگويند : جز خمس و زكات حق ديگرى در مال نيست . شيخ طوسى مىگويد : در مال حق ديگرى نيز هست و آن همان چيزى هست كه امام صادق عليه السّلام بدان اشاره كرد : خداوند در اموال ثروتمندان حقوقى غير از زكات قرار داد ؛ زيرا فرمود : « و در اموالشان براى سائل و محروم حقى معلوم است » . « 1 » مقصود از حق معلوم كه در آيه آمده چيزى است كه انسان به اندازهء قدرت و توانش آن را بر خود واجب مىكند و در نتيجه ، در صورتى كه بخواهد در هرروز ، يا در هر جمعه و يا در هرماه ، چيزى از مالش را ، كم باشد و يا زياد مىپردازد و به اين كار ادامه مىدهد . البتّه ، اين سخن امام عليه السّلام : « يفرضه الرجل على نفسه » ، بر استحباب دلالت دارد و نه بر وجوب ؛ زيرا واجب از سوى خداست و نه از ديگران .
به نظر من ، پس از آنكه در آيات قرآن تحقيق كردم ، بر ثروتمندان واجب است و نه مستحب ، كه علاوه بر خمس و زكات ، از اموالشان در صورتى كه شرايط اقتضا كند به منظور دفاع از دين و ميهن بخشش كنند و بر ولىّ امر مسلمانان است كه آنان را بر اين كار مجبور كند و نيز اگر لازم باشد به خود جهاد هم مجبورشان نمايد . آيات اين باب به دهها آيه مىرسند .
5 .
يَوْمَ يُحْمى عَلَيْها فِي نارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوى بِها جِباهُهُمْ وَ جُنُوبُهُمْ وَ ظُهُورُهُمْ هذا ما كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ .
اين آيه كنايه از سختى عذاب و وحشت آن است ؛ نظير آيهء 180 از سورهء آل عمران :
« سَيُطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ »
.
6 . از آنچه پيشتر گفتيم ، روشن شد كه آيه ، هم از لحاظ نصّ و هم از لحاظ فحوا بر اين مطلب دلالت دارد كه ثروتمندان بايد مقدارى از اموال خود را در راه خدا بخشش كنند و نيز نشان مىدهد اگر كسى از اين بخشش خوددارى كند ، خدا او را با عذاب
هامش
( 1 ) . ذاريات ( 51 ) آيهء 19 .