با آنها سخن بگويند و كوهها به حركت درآيند ؟ آنها و ستمگرى ايشان را رها كنيد ؛ زيرا اگر خدا بخواهد آنها را به ايمان آوردن مجبور كند ، اين كار را خواهد كرد ، لكن حكمت او چنين اقتضا كرده است كه انسان را رها كند تا او خود برطبق ارادهاش هرچه را مىخواهد براى خويش برگزيند ؛ زيرا او آزادى و انسانيّت وى را دوست دارد و اگر اين دو چيز را از او بگيرد ، ديگر انسان ، انسان نخواهد بود و در آن صورت ، نه استحقاق ستايش و نكوهش را خواهد داشت و نه استحقاق پاداش و مجازات را .
به تفسير ما دربارهء سخن خداوند در آيهء 118 از سورهء هود رجوع كنيد :
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ .
وَ لا يَزالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِما صَنَعُوا قارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيباً مِنْ دارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ .
مراد از « الّذين كفروا » كسانى است كه نبوّت محمّد صلّى اللّه عليه و إله را تكذيب كردند و معناى آيه چنين است : خداوند اين تكذيبكنندگان را رها نمىكند ، مگر آنكه آنان را در همين دنيا ادب كند و حتّى بر اثر موضعگيرى آنها در برابر پيامبر صلّى اللّه عليه و إله هرازچندگاه ايشان را به مصيبتها و بلاها گرفتار سازد و يا از پيرامون خودشان ، مصيبتى را بر آنان فروفرستد كه دلهايشان را پر از خوف و وحشت كند و اين وضعيّت ادامه پيدا خواهد كرد . تا اينكه خداوند برطبق وعدهاى كه داده است ، پيامبرش را پيروز كند .
إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ .
چگونه خداوند وعدهاش را تخلف كند ؟ در حالى كه او راستگوترين وعدهكنندگان است . صحابه و هرانسان با ايمانى اعتماد كامل دارد كه خداوند به وعدهاش عمل و بهطور يقين سپاهش را يارى مىكند .