واژگان
استيأسوا و يئسوا : هردو يك معنا دارند : نااميد شدند .
خلصوا : از مردم كنارهگيرى كردند .
نجيّا : در حالى كه با يكديگر مشورت مىكردند .
موثقا : پيمان .
فرّطتم : كوتاهى كرديد .
فلن أبرح : هرگز جدا نمىشوم .
اعراب
ضمير « أسرّها » به جملهء « سرق » كه برادران يوسف بر زبان آورده بودند برمىگردد . « مكانا » تميز . « ابا » اسم « انّ » و « شيخا كبيرا » صفت آن و « له » خبر « انّ » مىباشد . « مكانه » ظرف كه به وسيلهء « خذ » نصب داده شده است . « معاذ اللّه » منصوب است بنابر مصدريت [ مفعول مطلق ] . مصدر « ان نأخذ » مجرور به « من » محذوف و مصدر مجرور متعلق به « معاذ اللّه » . در « اذا » معناى جزا نهان است ؛ يعنى اگر ما جز او را دستگير كنيم ، پس ما ستمكار خواهيم بود . « من قبل » متعلق به « فرّطتم » و « ما » در « ما فرّطتم » از لحاظ اعراب زايد است . « يأذن » مضارع منصوب به « ان » كه پس از « حتّى » در تقدير است . « او يحكم » عطف است بر « يأذن » .
تفسير
قالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ .
ضمير « قالوا » به برادران يوسف و ضمير « يسرق » به برادرش بنيامين برمىگردد . امّا مقصود از « اخ له » ، خود يوسف است . اين آيه نشان مىدهد كه برادران يوسف به او ، تهمت دزدى زدند و در اين آيه و ديگر