« دو هزار تن از قريش و در رأس آنان ابو سفيان ، به سبب بيم و يا آز ، ايمان آورده بودند و امروز هم كه در جنگ شركت كردهاند به جهت يارى اسلام نبود ، بلكه تا آن را به شكست بكشانند و اين شكست را در ميان مجاهدان پيشين شايع سازند ! » .
آرى ، اينچنين هستند منافقان و ستون پنجم كه در ظاهر ، خود را اخلاصمند جلوه مىدهند و در صفهاى آزادگان رخنه مىكنند ، لكن دست به توطئه مىزنند و در اين صورت ، اگر پيروز شدند به هدف خود رسيدهاند و اگر آزادگان پيروز شدند ، به آنان مىگويند : ما و شما با همديگر شريك و همكاريم . دربارهء اين گروه در جلد دوم سخن گفتيم .
لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فِي مَواطِنَ كَثِيرَةٍ .
برخى از اين جاىها عبارت بودند از : واقعهء بدر ، قريظه ، نضير ، حديبيه ، خيبر و فتح مكه .
وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ .
رازى مىگويد : « يكى از مسلمانان گفت : ما امروز هرگز به سبب اندك بودن تعداد دشمن شكست نمىخوريم و اين سخن او پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله را خوش نيامد . برخى گفتهاند : خود پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اين سخن را گفته است .
برخى گفتهاند : اين سخن را ابو بكر گفته است . نسبت دادن اين سخن به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بسيار دور به نظر مىرسد » .
فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَ ضاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ .
بر اثر اينكه مسلمانان از زيادى تعداد خود شگفتزده شده بودند ، آنچنان شكستى را متحمل شدند كه نمىتوانستند جايى را براى رهايى از چنگال دشمن در زمين پيدا كنند و اين ، سرانجام كسى است كه گرفتار غرور و خودخواهى شود و دشمنش را كوچك بشمارد .
ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ .
سكينه به معناى آرامش و اطمينان است . فرستادن سكينه بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بدين معناست كه او با دل آرام و كمال شجاعت در مركز ميدان جنگ باقى ماند ، با اينكه سپاه او كه تقريبا به دوازده هزار نفر مىرسيد همگى فرار كردند و تنها يك گروه ، كه تعدادشان از ده نفر فراتر نمىرفت ،