اعراب
« لو لا » به معناى « هلّا » و به دو معنا به كار مىرود : اوّل ، طلب ، نظير : « لو لا تأتينا ؛ چرا نمىآيى نزد ما » . دوم ، سرزنش ، مانند : « لو لا امتنعت عن ضلالك ؛ چرا از گمراه شدنت خوددارى نكردى » . « قرية » بر حذف مضاف : « اهل قرية » . « قوم يونس » منصوب بنابر اينكه مستثناى منقطع است ؛ يعنى : « لكن قوم يونس » . « يونس » غيرمنصرف است به سبب علميت و عجميت .
[ تفسير ]
داستان قوم يونس
خداى سبحان يونس را به عنوان يكى از فرستادگان و صالحان ، صاحب حوت ، ذى النّون ( صاحب ماهى ) و نيز خشمگين از قوم خود توصيف كرده است . علّت خشم او هم اين بود كه قومش را به ايمان فراخواند و آنان نپذيرفتند . از اينرو ، به آنان نفرين كرد و در حالى كه از ايمان آوردن ايشان نااميد گشته بود ، از ميانشان رخت بربست [ و بيرون آمد ] . در سورهء قلم ، خدا به پيامبرش محمّد صلّى اللّه عليه و إله دستور مىدهد كه شكيبايى كند و همچون يونس در نفرين و عذاب قومش شتاب نكند : « در برابر حكم پروردگارت شكيبا باش و چون صاحب ماهى مباش كه با دلى پراندوه ندا درداد » . « 1 »
تعداد قوم يونس ، بيش از صد هزار نفر بود : « و او را به رسالت بر صد هزار كس و بيشتر فرستاديم » . « 2 » راويان و مفسران مىگويند : قوم يونس در نينوا كه از سرزمين موصل بود ، سكونت داشتند و بتپرست بودند . از اينرو ، يونس آنان را از كفر ، نهى و به يكتاپرستى امر كرد و آنان بسان اقوام پيامبران پيشين ، بر شرك پافشارى كردند .
پس از آنكه يونس از ميان قومش بيرون رفت ، هشدارهاى عذاب و نشانههاى
هامش
( 1 ) . قلم ( 68 ) آيهء 48 .
( 2 ) . صافات ( 37 ) آيهء 147 .