انسان گمراهى باشد ، در اين صورت ، شما از شخص شايسته پيروى نكرديد ، بلكه از يك فرد گمراه تبعيت كرديد . وضعيت كسانى كه بتها را مىپرستيدند ، به اين اعتقاد كه آنها شريكان خدا هستند ، نيز از همين قبيل است ، بدين معنا كه آنها در واقع شريكان خدا را نمىپرستند ؛ زيرا خداوند اصلا شريكى ندارد . اين معنا را اين سخن خدا روشن مىسازد :
إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
جملهء « ان هم الّا يخرصون » ، تأكيدى است براى جملهء
« إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ »
. و هردو جمله ، تفسير و توضيح جملهء « و ما يتّبع الّذين يدعون من دون اللّه شركاء » است . نظير اين آيه ، در آيهء 28 از همين سوره با توضيح و تفسيرش گذشت .
هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ النَّهارَ مُبْصِراً إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ .
« مبصرا » ؛ يعنى در روز مىبينيم ، تا تلاش كنيم و زحمت بكشيم ، امّا شب تاريك است ، تا انسان به دنبال خستگى روز در آن به استراحت و آرامش بپردازد . روشنترين تفسير براى اين آيه ، اين سخن خداوند است : « شب و روز را دو نشانه از نشانههاى خدا قرار داديم . نشانهء شب را تاريك گردانيديم و نشانهء روز را روشن ، تا به طلب رزقى كه پروردگارتان مقرر داشته است برخيزيد . . . » . « 1 »
قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً سُبْحانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطانٍ بِهذا أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ .
نظير اين آيه ، آيهء ديگرى با بيان دليل دربارهء نفى فرزند از خداى تعالى ، در سورهء بقره ، آيهء 117 ، در جلد اوّل بيان شد و نيز دربارهء اقانيم سهگانه : پدر ، پسر و روح القدس در جلد دوم سخن گفتيم .
قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لا يُفْلِحُونَ ؛
كسانى كه به خدا دروغ مىبندند در روز قيامت كه بهتر و ماندنىتر از اين زندگى دنياى ماست ، رستگار نمىشوند و اگر دروغ آنان از جهت گفتار ، در مورد ذات و صفات خدا و نيز نسبت دادن شريك ، همسر و فرزند به او باشد ، عذابشان سختتر و اندوهشان بزرگتر خواهد بود .
هامش
( 1 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 12 .