آنهاست و آنهايند كه رستگارانند . ( 88 )
خدا بر ايشان بهشتهايى كه جوىها در آن روان است و در آنجا جاويدانند ، آماده كرده است . اين است رستگارى بزرگ . ( 89 )
واژگان
الطّول : به فتح و تشديد به معناى بىنيازى و نيرومندى .
الخوالف : زنان ؛ زيرا آنها در جهاد شركت ندارند ( از جهاد عقب مىمانند ) .
طبع على قلوبهم : بر دلهاى آنان مهر زده شد .
اعراب
« منهم » متعلق به محذوف و صفت براى « احد » و جملهء « مات » صفت دوم است .
« ابدا » ظرف و متعلق به « تصلّ » . ان آمنوا « ان » براى تفسير است و به معناى « اى » .
[ تفسير ]
نماز بر جنازهء منافق و گناهكار
وَ لا تُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُونَ .
خطاب در « لا تصلّ » براى پيامبر است و ضمير « منهم » به منافقان برمىگردد . عادت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بر اين بود كه هرگاه يكى از اصحابش وفات مىكرد ، بر جنازهاش نماز مىخواند و روى قبر او مىايستاد و طلب آمرزش مىكرد و به كسانى كه در آنجا حضور داشتند مىفرمود : براى برادرتان آمرزش بخواهيد و از خدا بخواهيد او را ثابت و استوار نگهدارد ؛ زيرا او هماكنون مورد بازجويى قرار مىگيرد . پس از نزول اين آيه ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله از نماز گزاردن بر منافقان خوددارى مىكرد ؛ زيرا آيه آشكارا از خواندن نماز بر آنان و ايستادن بر قبر ايشان و دعا كردن نهى مىكند و سبب اين نهى ، پافشارى آنها بر كفر به خدا و پيامبر او و نيز مردن بر اين پافشارى و دشمنى است كه خداوند دربارهء آن مىگويد :
« وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُونَ »
.