مرا از شركت در جهاد معذور بدار . در اين آيه از خرسندى آنان در در خانه نشستن خبر داده است . آنان براى اينكه با پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله مخالفت مىكردند و از جهاد با اموال و جانهاى خود در راه خدا بهطور كلى و بهويژه در غزوهء تبوك نفرت داشتند - زيرا آيات موردنظر ، دربارهء اين غزوه نازل شدهاند - در جهاد شركت نكردند .
وَ قالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ .
آنان از گرماى دنيا مىترسند ، امّا از گرماى آتش جهنم هراسى ندارند ، در حالى كه گرماى جهنم به مراتب بيشتر و بلندمدّتتر است . بهعلاوه ، اگر كسى جهاد با ستمگران را رها كند ، خداوند در همين دنيا لباس ذلّت بر اندام او مىپوشاند . عرب و مسلمانان تنها بدينسبب در داخل خانهء خود با دشمن مىجنگند كه سستى كردند و زبونى را پذيرفتند و ذلّت و خوارى را بر شهادت در راه عزّت و شرف ترجيح دادند .
فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَ لْيَبْكُوا كَثِيراً جَزاءً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ .
امر به خنديدن و گريه كردن به معناى خبر دادن از اين موضوع است كه هرچند منافقان از شركت نكردن در جهاد خوشحالى مىكنند ، لكن اين خوشحالى نسبت به آن ذلّت و زبونى كه به زودى در دنيا دچارش خواهند شد ، چيزى محسوب نمىشود و در جهان آخرت نيز ذليلتر و زبونتر خواهند بود .
فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلى طائِفَةٍ مِنْهُمْ .
خطاب متوجه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله است . « رجعك » بدين معناست : تو را از غزوهء تبوك به مدينه برگرداند . مراد از « طائفه » گروهى از منافقان است . ضمير « منهم » به كسانى برمىگردد كه در مدينه ماندند و در جنگ شركت نكردند ؛ زيرا عدّهاى از اين افراد بنا به دليل قابل قبول ، در جنگ شركت نكرده بودند .
فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ .
آنان از تو رخصت مىخواهند كه به همراه تو به جنگ و يا جايى ديگر بروند .
فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَداً وَ لَنْ تُقاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا .
آنها از شركت در جهاد واجب خوددارى كردند ، خداوند هم آنان را از همراهى با پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و رفتن همراه او به جنگ و جاهاى ديگر محروم ساخت و بدينترتيب مجازاتشان كرد و اين