يعنى ممكن است سورهاى نازل شود كه دشمنى پنهان آنها نسبت به اسلام و مسلمانان را آشكار سازد . از اينرو ، خدا به آنها وعده مىدهد سورهاى كه آنان ، فرود آمدنش را به باد تمسخر مىگيرند ، نازل خواهد شد و روياروى ايشان قرار خواهد گرفت و آنان هنگامى به بهانهجويى بپردازند كه هيچ بهانهاى برايشان سود نداشته باشد .
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّما كُنَّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ .
گروهى از منافقان سخنان ناشايستهاى دربارهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىگفتند . وقتى او از ايشان پرسيد ، آنها گفتند : ما شوخى كرديم و جدّى نگفتيم . مفسران دربارهء نامهاى اين گروه و نيز سخنى كه مىگفتند ، اختلاف كردهاند و آيه در اينباره سكوت اختيار كرده است و ما هم دربارهء آنچه خدا دربارهاش سخن نگفته ، سكوت مىكنيم .
قُلْ أَ بِاللَّهِ وَ آياتِهِ وَ رَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ .
اين سخن منافقان كه « ما باهم حرف مىزديم و بازى مىكرديم » ، زشتتر از گناهى است كه از آن معذرتخواهى مىكردند ؛ زيرا خداوند بازيچهء آنها نيست و پيامبرانش را براى تمسخر و ريشخند نفرستاده است . اين آيه نشان مىدهد كه هركس دين و احكام ثابت آن را مسخره كند ، بهطور بديهى كافر است .
لا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ .
ممكن است بپرسيد : اين جمله دلالت بر اين دارد كه منافقان پيش از تمسخر كردن مؤمن بودند و سبب كفر آنها تمسخر كردن بوده است ، با اينكه مىدانيم آنان پيشتر نيز در پنهان و واقعيت امر كافر بودند و چون كافر بودند [ پيامبر را ] مسخره مىكردند ؟
پاسخ : آنها پيش از مسخره كردن ، در واقع كافر بودند ، امّا حكم مسلمانان را داشتند ؛ زيرا تظاهر به اسلام مىكردند و در ظاهر نه در واقع ، احكام مسلمانان بر آنها جارى مىشد . امّا پس از آنكه دست به تمسخر زدند ، هم در واقع و هم در حكم كافر شدند و احكام مرتدها بر آنان جارى مىشد .
إِنْ نَعْفُ عَنْ طائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طائِفَةً بِأَنَّهُمْ كانُوا مُجْرِمِينَ .
منافقان دو دسته