« إِمَّا »
از دو كلمهء ان شرطيه و ماى زايد تركيب يافته و نون تأكيد بر سر فعل به سبب وجود « ما » داخل شده است . مفعول « انبذ » كه
« عَهْدَهُمْ »
بوده حذف شده است .
« لا يُعْجِزُونَ »
در اصل « لا يعجزوننى » بوده است . جملهء
« تُرْهِبُونَ بِهِ »
حال از واو
« أَعِدُّوا »
.
« حَسْبَكَ »
مصدر و به معناى اسم فاعل است ؛ يعنى « كافيك » .
« هُوَ »
مبتدا و اسم جلاله خبر و نيز جايز است كه فاعل و جانشين خبر باشد ؛ نظير « أقائم زيد » .
تفسير
اين آيات ، قوانين و احكامى را دربارهء صلح و جنگ در بر دارد كه ما آن را بر حسب ترتيب آيات و به صورت زير بيان مىكنيم :
1 .
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ . الَّذِينَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لا يَتَّقُونَ .
خداى سبحان مىگويد : گروهى از كافران كه به ايمان آوردن آنان اميد نمىرفت ، با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پيمان صلح و حسن همجوارى امضا كردند ؛ لكن آنها نيرنگ را پنهان داشتند و چندين بار اين پيمان را شكستند و از عذاب و بيچارگى كه اين پيمانشكنى در پى داشت پرهيز نكردند . خداوند دربارهء اين گروه گفته است : آنان از هر نوع خزندهء روى زمين بدترند . گروهى از مفسران گفتهاند :
اينان همان يهوديان بنى قريظه هستند كه با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پيمان بستند و سپس آنرا شكستند و در جنگ بدر بر ضدّ آن حضرت به يارى مشركان مكه برخاستند . زمانىكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بر مشركان پيروز شد ، يهود از او عذر خواستند و آن حضرت هم عذرشان را پذيرفت و آنها را بخشيد . آنگاه ، اين يهوديان بار ديگر با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پيمان بستند و آنرا در جنگ خندق شكستند . آرى ، اگر يهود خيانت كنند ، شگفتآور نيست ، بلكه اگر راستگويى و وفا از آنان ديده شود جاى شگفت است .
2 .
فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ .
اين خطاب متوجه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است كه خداوند در آن ، حكم برخورد با اين كافران فريبكار را بيان