دارد ، پايان مىيابد ؛ چه ، در غير اين صورت ، واژهء وجود ، لفظى بىمعنا خواهد بود ؛ نظير اينكه مثلا بگويى : كسى نيست ثروت دهد ، تا ديگرى آنرا از او بستاند . اين سخن بيان ديگرى است از اين سخن كه بگويى : به كلّى كسى نيست كه ثروت ببخشد ؛ زيرا شما در اينجا ، اصل وجود كسى را كه مىدهد و نمىگيرد نفى كرديد و با نفى اصل ، فرع نيز منتفى مىشود .
وَ لِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلاءً حَسَناً .
بلاء و ابتلاء به معناى آزمايشاند . آزمايش هم با نعمت است تا سپاسگزارى شخص آشكار شود و هم با مصيبت ، تا شكيبايى او هويدا گردد و نيز اين دو واژه به معناى بخشيدن نيز بهكار مىروند و مقصود از بلاء در آيه ، همين معناى اخير است . امّا مراد از « حسن » پيروزى و غنيمت است ؛ يعنى خداى سبحان به مسلمانان دستور داد تا پايدار و شكيبا باشند و از جنگ فرار نكنند و براى آنان زمينهء حركت به سوى اين جنگ را فراهم كرد تا از طريق پيروزى و غنيمت ، نعمتش را بر آنان كامل كند .
إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ .
خدا فرياد يارى خواستن مسلمانان را شنيد و خواسته آنها را برآورده ساخت ؛ زيرا مىدانست كه نيّت راستين و ارادهء درست دارند .
ذلِكُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكافِرِينَ .
نعمتى بزرگتر از اين نيست كه دشمن ناتوان و توطئه و نيرنگش خنثى شود .
إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ وَ إِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَ لَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْئاً وَ لَوْ كَثُرَتْ وَ أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ .
خطابهاى
« إِنْ تَسْتَفْتِحُوا » ،
« إِنْ تَنْتَهُوا » ،
« إِنْ تَعُودُوا » ،
« لَكُمْ »
،
« عَنْكُمْ »
و
« فِئَتُكُمْ »
، همگى به قرينهء سياق آيه و درستى معناى آن براى مشركان است . نقل شده است كه وقتى مشركان از مكه عازم بدر شدند ، پردههاى كعبه را گرفتند و از خدا يارى خواستند و گفتند : پروردگارا ! برترين دو سپاه را و بزرگوارترين دو گروه را پيروز گردان . خداوند به آنان پاسخ داد :
« إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ . . . » ؛
يعنى اگر براى گروه برتر و هدايتيافتهتر پيروزى خواستيد ، خداوند دعاى شما را مستجاب