و همچنين است ضمير
« مِنْهُ »
. مسلمانان از زيادى تعداد مشركان ترس داشتند و ترس آنها با خواب بر طرف شد . وقتى از اين خواب بيدار شدند ، خود را در آرامش كامل ديدند . همهء ما از طريق تجربه مىدانيم كه خواب بسيارى از حالات اندوه و بيم را تخفيف مىدهد . امام على عليه السّلام فرمود : « چهقدر از تصميمهاى روز با خواب مىشكند ! » يعنى گاهى انسان بر انجام كارى تصميم مىگيرد ، امّا وقتى مىخوابد و بيدار مىشود ، تصميمش از بين مىرود .
2 .
وَ يُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ .
پس از آنكه مسلمانان با خواب ، مقدارى آرامش پيدا كردند ؛ به آب نياز پيدا كردند ، چراكه آنان هنوز به بدر نرسيده بودند . ازاينرو ، خداوند بر آنان باران فرستاد و آنها از آب اين باران نوشيدند و خود را با آن شستشو دادند . اين دومين نعمت پس از خواب بود كه به آنان داده شد .
3 .
وَ يُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطانِ .
شيطان ، مسلمانان را وسوسه مىكرد و آنان را از مشركان مىترسانيد . خداوند اين ترسانيدن را كه از آن به رجز شيطان تعبير كرده ، با خواب و امداد فرشتگان بر طرف ساخت .
4 .
وَ لِيَرْبِطَ عَلى قُلُوبِكُمْ .
با بر طرف كردن ترس و بيم دلهايتان را قوى خواهد كرد .
5 .
وَ يُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدامَ .
بسيارى از مفسران گفتهاند : ضمير
« بِهِ »
به
« ماءً »
بر مىگردد و مراد از « أقدام » ، پاهاست ؛ زيرا مسلمانان در جايى قرار داشتند كه شنزار بود و گامها در آن استوار نمىماند . وقتى باران فرود آمد ، اين شنها به يكديگر چسبيدند و گامهاى مسلمانان بر آن استوار باقى ماند .
اين بود ، آنچه در تفاسير آمده است ؛ لكن نظريهء ما اين است كه ضمير « به » به مصدرى برمىگردد كه از
« لِيَرْبِطَ عَلى قُلُوبِكُمْ »
بهدست مىآيد و مراد از استوارى گامها ، استوارى در ميدان جنگ و فرار نكردن از آن است . در اين صورت ، معناى آيه بدين