انجام دادند ، پروردگارشان به ايمانشان هدايت مىكند » ، « 1 » « كسانى را كه در راه ما مجاهدت كنند ، به راههاى خويش هدايتشان مىكنيم » . « 2 » همچنين ، گمراه كسى است كه به حساب خدا ، گمراه باشد نه به حساب مردم ؛ به بيانى ديگر آيه ، معناى هركدام از هدايت يافته و گمراه را مشخص مىكند كه بايد در نزد خدا چنين باشند ؛ چنانكه امام على عليه السّلام فرمود : « دارايى و نادارى پس از عرضه كردن در پيشگاه خدا مشخص مىشود » .
وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ .
ذرأنا : آفريديم . خداى سبحان كسى را به قصد اينكه عذاب كند نيافريد و هرگز نخواهد آفريد . چگونه بيافريند ؟ مگر خدا از شكنجه و عذاب مستضعفانى كه هيچ چارهاى ندارند و راهى را نمىتوانند بيابند لذّت مىبرد ؟ در جايى خواندم كه وقتى آمريكايىها مىخواستند تفريح كنند ، يكى از رنگينپوستان را مىآوردند و به دور او حلقه مىزدند و آنگاه او را به رگبار گلولههاى تپانچههايشان مىبستند و او بر زمين مىافتاد و در ميان خون خود دست و پا مىزد و آنها با صداى بلند مىخنديدند . خدا هرگز بشر را با آتش خود نمىسوزاند ، مگر اين كه وى از جنس آمريكايى و يا صهيونيستى باشد . شأن خدا بالاتر از آن چيزى است كه آنها وصف مىكنند .
خدا انسان را براى فراگيرى دانش سودمند و انجام دادن كار شايسته آفريد و او را به تمام لوازم و ابزار دستيابى به اين هدف مجهّز كرد و به او عقل داد تا هدايت و گمراهى را از يكديگر تشخيص دهد و براى بيدارى و ارشاد او پيامبرانى فرستاد و او را در پيمودن راهى كه مىخواهد آزاد گذاشت ؛ زيرا آزادى ، مايهء قوام حقيقت انسان است و اگر آزادى را از او بگيرند ميان او و موجودات بىجان تفاوتى نخواهد بود . با توجه به اين امر ، اگر انسان راه هدايت را برگزيند به خشنودى و پاداش خداوند
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) آيهء 9 .
( 2 ) . عنكبوت ( 29 ) آيهء 69 .