مصيبت را از من برداشتى . پس تو وليّ هر نعمت ، صاحب هر نيكى و مقصد هر محبّتى » .
قالَ عَذابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشاءُ ؛
عذابم به هركس كه استحقاق آن را داشته باشد مىرسد ؛ زيرا مشيت الهى جز به حق و عدالت اجرا نمىشود و خداوند ، نه كار بيهوده مىكند و نه ستم . رازى مىگويد : « حسن ، اصيب به من أساء را با سين قرائت كرده است نه با شين و شافعى نيز همين قرائت را برگزيده است » .
رحمت خدا حتى شامل حال ابليس نيز مىشود
قرآن ، رحمت خدا را بر عنايت و پاداش او اطلاق مىكند . معناى عنايت خدا اين است كه تمام موجودات و حتّى ابليس هم براى بقا و دوامشان نياز به او دارند ؛ چنان كه در اصل وجود به او نيازمندند و اين خداوند است كه در بقاى موجودات به آنها كمك مىكند و لحظهبهلحظه به آنها وجود مىبخشد ، بهنحوى كه حتّى اگر يك لحظه عنايت خود را از آنها قطع كند ، ديگر موجودى باقى نخواهد ماند . بهترين بيان و تفسير براى توضيح مفهوم اين رحمت و عنايت ، آيهء 45 از سورهء فاطر است : « و اگر خدا بخواهد كه مردم را به سبب كارهايى كه كردهاند بازخواست كند ، بر روى زمين هيچ جنبندهاى باقى نگذارد » .
رحمت با اين معنا مقصود سخن خداست :
وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ .
رحمت خدا حتّى شامل حال ابليس ملعون هم مىشود [ يعنى عنايت خدا ] .
امّا دربارهء رحمت به معناى پاداش بايد گفت كه خداوند اين رحمت را تنها به مؤمنان و پرهيزكاران مىبخشد و به اين مطلب در سخن خود اشاره كرده است :
فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ ؛
اين رحمت را براى كسانى مقرر خواهم داشت كه از گناهان پرهيز و از امر و نهى خدا اطاعت كنند .
وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ .
خداوند در اينجا زكات را ذكر نموده نه نماز را ؛ زيرا انسان هرگاه خود را بىنياز ببيند ، سركشى مىكند .