صورت ، چگونه خشم هميشگى و نفرين جاودانى شامل حال كسى مىشود كه از پرستش آن گوساله توبه كرده است ؟
برخى از اين پرسش پاسخ دادهاند كه پرستشكنندگان گوساله ، پس از بازگشت موسى عليه السّلام به دو دسته تقسيم شدند : دستهاى توبهء واقعى كردند كه خدا آنها را آمرزيد و دستهاى همچون سامرى و پيروانش بر شرك پافشارى كردند و ادامه دادند و همين گروه بودند كه خدا بر آنان خشم گرفت و در زندگى دنيا زبونشان ساخت .
ايرادى كه بر اين پاسخ وارد مىشود اين است كه در آيه چيزى وجود ندارد كه بر اين تقسيمبندى دلالت كند . مناسبترين پاسخ آن است كه خدا مىدانست يهوديان از گمراهى و پيروى از هوسها هرگز مخلصانه و بىبازگشت توبه نخواهند كرد و سرشت و روش آنها گواه اين حقيقت است ؛ زيرا هيچ بيمى از خدا و وجدان ندارند و هيچ بازدارندهاى جز زور ، نمىتواند آنها را از گمراهى و فساد بازدارد .
سؤال دوم : يهوديان امروز كشورى دارند به نام اسرائيل و با اين كشور ، ذلّت آنان در دنيا از بين رفته است و اين با ظاهر آيه منافات دارد ؟
پاسخ : نه يك بار ، بلكه هزار بار چنين نيست . كشور يهود نه برپا شده و نه برپا خواهد شد همانطور كه خدا اين موضوع را در كتاب حكيم خود ثبت كرده است . امّا اسرائيل ، كشورى بهسان ساير كشورها نيست ، بلكه گروهى است مسلّح همانند يك ارتش مزدور ، كه استعمار آنرا به منظور حفظ منافع خود و ضربه زدن به نيروهاى ملّى به وجود آورده است و از دولت و كشور تنها نام آن را دارد . اين ادّعا را ما ، در هنگام تفسير آيهء 109 از سورهء آل عمران و نيز در موارد ديگر در جلد اوّل و دوم همين تفسير و همچنين در كتاب من هنا و هناك در بخش « دينش را به شيطان فروخته است » و ديگر بخشهاى اين كتاب ثابت كرديم .
وَ الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِها وَ آمَنُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ .
معناى آيه روشن است و نظير آن در گذشته چند بار بيان شده است . هدف از