شما كه از آن پس كافر شود راه راست را گم كرده است » و هركس كه راه راست را گم كند ، سرانجام ذليل و خوار خواهد شد .
فَبِما نَقْضِهِمْ مِيثاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ .
آنان هر پيمانى را مىشكنند ، مگر اين پيمان را كه هر پيمانى را بايد بشكنند . اين پيمانشكنى يك نوع ويژگى براى آنان است كه هرگز از ايشان جدا نمىشود ، همچنان كه نفرين خدا بر آنان ، هيچگاه از آنها جدا نمىشود ؛ چرا كه شكستن پيمان و نفرين خدا با يكديگر پيوستهاند .
وَ جَعَلْنا قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً ؛
زيرا هركس از بدى و گناه پرهيز نكند ، دلش مرده است . امام على عليه السّلام فرمود : « هركس پرهيزگارىاش كم شود ، دلش مىميرد » .
پرسش : چگونه خداوند سختى دل يهوديان را به خود نسبت داده است ؟ آيا اين سخن بدين معنا نيست كه آنان دربارهء اين سنگدلى هيچ مسئوليتى ندارند ؛ زيرا اين ويژگى را خداوند به آنها داده است نه خودشان ؟
پاسخ : خداوند براى آنان راه نيكى كردن را بيان داشت و دستور داد تا از اين راه بروند و نيز راه بدى كردن را براى آنان بيان داشت و آنان را از آن نهى كرد و از ايشان پيمان گرفت كه از فرمان الهى اطاعت كنند و آنها نيز اين پيمان را با خدا بستند و آنگاه آن را شكستند و خيانت كردند و بر مخالفت و سركشى پاى فشردند . در نتيجه ، خداوند نيز آنها را به خودشان واگذاشت و به كار نيك مجبورشان نكرد ؛ چرا كه در اين صورت تكليفى وجود نداشت و چون خدا آنها را به كار نيك مجبور نكرد ، نسبت دادن سختى دل به او درست است . چنانچه كسى توضيحات بيشترى دراينباره بخواهد بايد به سخنان ما در تفسير آيهء 88 از سورهء نساء ، در بخش « گمراه كردن از سوى خدا منفى است نه مثبت » رجوع كند .
يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ .
تفسير اين آيه در سورهء نساء آيهء 45 گذشت .
وَ نَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ .
آنان با تورات پند داده شدند ؛ امّا آنچه را در اين كتاب بر خلاف هوسهايشان بود تغيير دادند و آنچه را بر طبق خواستههايشان بود باقى