الفتح : چند معنا دارد و ازجمله ، به معناى داورى است و در اينجا همين معنا مراد مىباشد .
اعراب
« أَ وَ لَوْ كُنَّا كارِهِينَ » ؛
همزه براى انكار و واو براى حال است و
« لَوْ »
به معناى « ان » و جمله به معناى حال و تقدير آن بدينترتيب است : « كيف نعود فى ملتكم و نحن كارهون لها ؟ »
« رَبُّنا »
بدل از
« اللَّهِ »
و مصدر ريخته شده از
« أَنْ يَشاءَ اللَّهُ »
مجرور به اضافهء ظرف محذوف ، يعنى « إلّا عند مشيئة اللّه » ، يا « مع مشيئة اللّه » ،
« عِلْماً »
تميز است كه اصل آن فاعل بوده و بدين معناست : « وسع علم ربّنا كلّ شىء » .
تفسير
قالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا .
پيشتر گفتيم كه شعيب مرفهين كافر را به صلح و همزيستى با كسانى كه به وى ايمان آوردهاند فراخواند و اينكه هركس را بايد آزاد گذارد ، تا هر دينى را كه مىخواهد برگزيند ؛ لكن مرفهين دعوت او را رد كردند و او را در انتخاب يكى از دو چيز مخيّر گذاردند كه سومى ندارند : يا وى و همراهانش از شهر آنان بيرون روند و يا كسانى كه ايمان آوردند دوباره به كفر برگردند و خود او هم همان موضع پيش از نبوت خود را داشته باشد ؛ يعنى نه دين آنها را تكذيب كند و نه تأييد ؛ به بيانى ديگر اين سخن آنان كه « و يا به آيين ما برگرديد » ، بدين معناست كه بايد همان وضعيت پيش از نبوت برگردد .
قالَ أَ وَ لَوْ كُنَّا كارِهِينَ ؟
اين ، منطق انسان باانصاف و اخلاصمند است كه نه او كسى را بر چيزى كه دوست ندارد مجبور مىكند و نه دوست دارد كسى او را بر چيزى كه نمىخواهد وادارد . وانگهى آيا مىشود ايمان اجبارى باشد ؟ و آيا يك مؤمن