اما در اينجا خداوند متعال در ردّ مشركان چنين مىفرمايد :
قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ ؛
خداوند به شما دستور فحشا نمىدهد ، بلكه « شيطان به شما وعدهء تنگدستى مىدهد و به زشتكارى امر مىكند » . « 1 »
أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ .
و هركس كه بدون دانش سخن گويد ، افترازننده و دروغگو است و هركس دروغ ببندد ، نااميد خواهد شد .
قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ .
« قسط » ، يعنى عدالت و راستى . طبرسى مىگويد : « قسط » اسم جامعى است كه تمام كارهاى نيك را شامل مىشود . حال ، معناى قسط هرچه باشد ، امر به آن ، تصور مشركان را مبنى بر اينكه خدا به زشتكارى دستورشان داده ، تكذيب مىكند .
وَ أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ ادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ .
مراد از
« أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ » ،
پرستش خداست . واژه
« مَسْجِدٍ »
به معناى محلّ سجده و زمان آن است ؛ لكن به معناى ساختمانى كه محلّ عبادت مىباشد ، آنقدر زياد به كار رفته كه اسم خاصّ براى آن شده است و مراد از
« كُلِّ مَسْجِدٍ »
تمام مساجد نيست ، بلكه مقصود يكى از مساجد است ، « 2 » هر مسجد كه باشد و معناى آيه اين است : خدا شما را به عبادت دستور داده و در هر مسجدى كه انجام شود ، تفاوت نمىكند ، مشروط به اينكه در دين و عبادتتان اخلاصمند باشيد .
كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ .
در روز قيامت به سوى خدا بازمىگرديد تا مورد بازپرسى قرار گيريد و كيفر داده شويد . اين جمله ، هشدارى است به كسانى كه با فرمان خدا در مورد عدالت ، انجام دادن عبادت و اخلاص مخالفت مىكنند .
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 268 .
( 2 ) . عموم دو معنا دارد : يكى عموم استغراقى ، نظير « جاء كلّ رجال البلد ؛ تمام مردان شهر آمدند » . مقصود اين است كه حتى يك نفر هم باقى نمانده است . ديگرى عموم بدلى همانند « أريد رجلا من البلد ؛ يكى از مردان شهر را مىخواهم » ؛ يعنى هر مردى كه باشد . واژهء « كلّ » براى استغراق وضع شده ؛ لكن گاهى به معناى بدل بهكار مىرود ؛ چنانكه در آيه به همين معناست .