اگر شخصى نادان و بىسواد است ، به گفتههاى دانشمندان و مؤمنان گوش فرادهد و مادام كه آنان با حق و عدالت باشند ، در كنارشان بايستد و يارى و كمكشان كند .
آنچه گفته شد ، معناى عدالتى است كه خداوند در اين آيه و آيات ديگر ، بدان دستور داده است ؛ عدالتى كه هدف و آرزوى انسانيت است و زندگى بشرى بدون آن سامان نمىگيرد ؛ زيرا جامعه ممكن است بدون دانش زندگى كند ؛ امّا ادامهء زندگى جامعه بدون عدالت ، هرچند در يكى از جهات ، محال است ، حتّى اگر اين جامعه از نابغهها و نوآوران تشكيل شده باشد ؛ زيرا ضرر دانش بدون عدالت به مراتب بيش از منفعت آن است . امّا عدالت ، تمام آن منفعت است و محال است كه در آن شايبهاى از ضرر وجود داشته باشد و چنانچه ضررى در آن ديده شود ، اين ضرر وسيلهاى خواهد بود براى دفع ضرر بيشتر و بزرگتر .
وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى .
مراد از
« قَوْمٍ »
در آيه ، دشمنان خير و عدالت هستند كه در برابر هرگونه تلاش براى آزادى بشر از زنجير ناتوانى و عقبافتادگى مقاومت مىكنند . خداوند متعال دستور مىدهد براى حفظ زندگى و بدون توجّه به خشم و نيرنگهاى دشمنان آزادى ، بايد عدالت برپا شود ؛ به بيانى ديگر ما بايد به اين ضربالمثل عمل كنيم : « القافلة تسير و الكلاب تنبح ؛ كاروان راهش را ادامه مىدهد ، هرچند سگان عوعو كنند » .
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ .
در آيهء 25 از سورهء بقره ، خداوند به مؤمنانى كه كارهاى نيك انجام مىدهند وعده داده است كه براى آنان بهشتهايى خواهد بود كه در آنها نهرها جارى است و نيز در آيهء 57 از سوره آل عمران وعده مىدهد كه خداوند مزدهاى آنان را بطور كامل خواهد پرداخت و همچنين در آيه 57 از سورهء نساء مىافزايد : براى مؤمنان در بهشت همسرانى پاكيزه خواهد بود و همين وعده در ساير سورهها با روشى ديگر بيان مىشود . هدف در همهء