لِيُؤْمِنُوا إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ .
در تفسير آيات پيشين گفتيم : گروهى از مشركان از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله خواستند كه معجزهء مشخّصى را برايشان بياورد . مؤمنان هم آرزو مىكردند كه كاش خداوند تقاضاى اين مشركان را برآورده مىساخت ! خدا در پاسخ مؤمنان گفت : « . . . شما از كجا مىدانيد كه اگر معجزهاى نازل شود ايمان مىآورند ؟ » پس از اين اشاره ، به پيامبرش توضيح مىدهد كه ، اى محمّد ! همين مشركانى كه تقاضاى آوردن معجزاتى را كردهاند ، بههيچروى به تو ايمان نمىآورند ، حتّى اگر ما فرشتگان را از آسمان بر آنها فروبفرستيم و مردگان را زنده كنيم و آنان همگى با زبان رساى عربى گواهى دهند كه تو پيامبر خدايى و حتّى اگر جهان با آسمان و زمين خود به راستگويى تو شهادت دهد ، باز هم اين كافران ، نه تصديقت مىكنند و نه از تو پيروى .
إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ ؛
مگر آنكه خدا آنها را مجبور كند تا ايمان بياورند .
سؤال : آيا اين فرض درست است و آيا ممكن است بهطور معمول ، اين نوع انسانها يافت شوند ؟ چگونه مىشود كه يك گروه اندك جهان هستى و آنچه را در آن است تكذيب كنند ؟ آيا مىتوان تصور كرد كه انسان ، گوش و چشمش را تكذيب كند .
بهعنوان مثال : مردگان را ببيند كه زنده مىشوند و از گورهايى كه هزاران سال پيش از بين رفتهاند ، برمىخيزند و مىگويند : « لا إله إلّا اللّه ، محمّد رسول اللّه » و نيز فرشتگان را بنگرد كه دستهدسته از آسمان فرود مىآيند و به رسالت محمّد صلّى اللّه عليه و آله گواهى مىدهند و همچنين ، به حيوانات ، پرندگان ، ماهىها ، درختها ، سنگها و تمام ستارگان ، گوش فرادهد كه با صداى بلند فرياد مىزنند : « أشهد أن لا إله إلّا اللّه و أن محمّدا رسول اللّه » ؛ امّا بااينحال ، همهء اين معجزات و پديدههاى خارقالعاده را تكذيب كند ؟ اين يك چيز بسيار شگفتآور است !
پاسخ : اين فرض نادرست است و حتّى در مورد كسانى كه تحت تأثير حق و دلايل آن قرار مىگيرند و بر طبق منطق عقل و فطرتى كه خدا مردم را بر آن آفريده است ، حركت مىكنند محال است ؛ زيرا اين پديدههاى غيرعادى ، دلايلى قطعى است كه