هرچيزى كه زيانش بيش از سودش باشد حرام است و خدا از جايى كه معصيت مىشود ، اطاعت نمىشود .
كَذلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ .
ظاهر اين جمله آن است كه خداوند همانگونه كه اعمال مسلمانان را در نظر آنان خوب جلوه مىدهد ، اعمال ديگران و حتّى مشركان را نيز در نظر آنها مىآرايد . بدون ترديد اين معنا مراد نيست ؛ زيرا اين شيطان است كه اعمال مشركان و گناهكاران را در نظر آنان خوب جلوه مىدهد ؛ چنانكه آيهء 43 از سورهء انعام بدان تصريح دارد : « . . . شيطان اعمالشان را در نظرشان آراسته بود » .
بهعلاوه ، خداى سبحان بندهاش را به كفر امر نمىكند و آن را در نظرش نمىآرايد ؛ چراكه بعدا به سبب كفر او را مجازات مىكند ، بلكه برعكس او را از كفر نهى مىكند و آنرا در نظرش بد جلوه مىدهد ؛ چنانكه مىفرمايد : « . . . ولى خدا ايمان را محبوب شما ساخت و آنرا در دلتان بياراست و كفر و فسق و عصيان را در نظرتان مكروه گردانيد » . « 1 »
ازاينرو ، ما ترجيح مىدهيم كه آيه را بر اين معنا حمل كنيم كه ، خدا انسان را بر حالتى آفريد كه در آن حالت ، كارهاى خود را مىپسندد و بر طبق عادتهايى كه دارد عمل مىكند و در همينحال ، به انسان عقل داد تا با آن كارهاى پسنديده را از ناپسند جدا كند . اگر خدا انسان را بر حالتى مىآفريد كه در آن حالت تمام كارهايش در نظرش زشت جلوه مىكرد ، او ابدا كارى انجام نمىداد . برايناساس ، معناى آيهء
زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ
كاملا همانند معناى آيهء
« كُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ » .
« 2 » و نيز همانند اين سخن است : « هركس از كار خودش خشنود است » .
ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ .
وقتى خداوند ، مشركان را مجازات مىكند ، ديگر مؤمنان بايد از دشنام دادن به خدايان آنها صرفنظر كنند .
هامش
( 1 ) . حجرات ( 49 ) آيهء 7 .
( 2 ) . مؤمنون ( 23 ) آيهء 53 .