تصور شما يك افتراى محض است كه هيچ دليلى بر اثبات آن وجود ندارد ؛ به بيانى روشنتر ابراهيم به مشركان گفت : آيا شما مرا از چيزى مىترسانيد كه هيچ توان و قدرتى ندارد ، درحالىكه خودتان از كسى احساس امنيت مىكنيد و بر او افترا مىبنديد كه تمام قدرت و عزّت از آن اوست !
فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالْأَمْنِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ؛
[ اگر شما مىدانيد ، بگوييد : ] كدام گروه سزاوارتر است كه احساس امنيت كند ، گروهى كه به خداى عزيز و توانا ايمان دارد و شريك ناتوان را نمىپذيرد و يا گروهى كه به ضعيف و ناتوان ايمان دارد و به عزيز و توانا كفر مىورزد !
الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ .
اين جمله دربارهء گروه رستگار از اين دو گروه است و آنها كسانى هستند كه خالصانه به خدا ايمان آوردند و آن را با شرك نياميختند ، نه در عقيده و نه در اطاعت از خواستهء مخلوقى ، حال اين مخلوق هركه باشد ، و تنها همين گروه ، در امان و هدايتيافته هستند .
وَ تِلْكَ حُجَّتُنا آتَيْناها إِبْراهِيمَ عَلى قَوْمِهِ ؛
اين دليلهاى كوبنده را كه ابراهيم عليه السّلام با آنها قومش را به سكوت وادار كرد ، ما به وى الهام كرديم . اين آيه آشكارا به اين موضوع دلالت دارد كه پيامبران و عالمانى كه به وسيلهء آنها هدايت يافتهاند ، زبان و بيان خدا بهشمار مىروند و اگر كسى آنها را ردّ كند ، خدا را رد كرده است ، چنانكه اين مضمون در حديث آمده است .
نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ .
تفسير اين آيه را مىتوانيد از تفسير آيهء
يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ
« 1 » به دست آوريد . برايناساس ، سبب بالا رفتن مقام انسان در پيشگاه خدا دو چيز است : ايمان و دانش و هركدام از اين دو نيز درجاتى دارد : يكى و الا و ديگرى والاتر . ابراهيم عليه السّلام بالاترين آنها را به دست آورده بود ، تا آنجا كه خليل الرحمن لقب گرفت .
إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ .
حكيم است ؛ چون از بيهودهكارى و شهوت منزّه است . عليم است ؛ زيرا مراتب و درجاتى را كه هر انسانى استحقاق دارد ، مىداند .
هامش
( 1 ) . مجادله ( 58 ) آيهء 11 .