وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ .
در تسلّط خدا بر بندگانش ، همين بس كه آنان بدون آنكه خود دخالت داشته باشند به دنيا مىآيند و با اجبار دنيا را ترك مىكنند . اما على عليه السّلام فرمود : « بازگشت همهء اشيا تنها به سوى خداوند يكتا و قهار است . آنها در آغاز آفرينش خود ، هيچ توانى نداشتند و از نابودى خود نيز نمىتوانند جلوگيرى كنند » .
وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً .
اين نگهبانان از ميان فرشتگانند . خداوند مىگويد : « حال آنكه بر شما محافظانى گمارده شدهاند : كاتبانى بزرگوار ، مىدانند كه شما چه مىكنيد » . « 1 » ما به اين موضوع ايمان داريم ؛ زيرا خدا از طريق وحى بدان خبر داده است و مخالف عقل هم نيست . البتّه ، در سخن خدا و نيز در سخن پيامبر او ، خصوصيّت كاتب و كتابت بيان نشده است و عقل هم انسان را ملزم نمىكند كه دربارهء اين دو به جستجو برخيزيم . بنابراين ، تنها خداوند دربارهء آنها آگاهى دارد . امّا كسانى كه اين كاتبان را به پليسهاى مخفى تشبيه مىكنند چنانكه در تفسير المنار و تفسير المراغى چنين كردهاند اين كار از قبيل مقايسهء غيب با حضور و آسمان با زمين است ، حال آن كه اين دو تفاوت زيادى با يكديگر دارند .
[ ميان ماه من تا ماه گردون * تفاوت از زمين تا آسمان است ]
حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ .
تفسير اين آيه را مىتوان از آيهء 11 سوره سجده به دست آورد : « بگو : فرشتهء مرگ ، كه موكل بر شماست ، شما را مىميراند . . . » . اين موضوع نيز همانند نگهبانان كاتب ، از نظر عقل جايز و از نظر وحى كاملا ثابت شده است .
ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ ؛
به سوى خدا بازمىگردند تا دربارهء ايشان قضاوت كند .
أَلا لَهُ الْحُكْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ .
خدا در كوتاهترين مدّت بازپرسى مىكند ، حكم صادر و آن را به اجرا مىكند ؛ چراكه حق آشكار ، حكم قطعى و كيفر آماده است و همهچيز به صرف ارادهء او انجام مىشود .
هامش
( 1 ) . انفطار ( 82 ) آيهء 10 - 12 .