باشند امان داده است ، جز حدأة « 1 » ، كلاغ ، موش ، عقرب و سگگيرنده . . . و به نظر ما هر حيوانى كه آزاردهنده باشد .
ذلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ .
پس از آنكه خداوند ، حرمت كعبه و ماههاى حرام و قربانى را بيان كرد ، به اين نكته اشاره مىكند كه فلسفهء اين قانون آن است كه مردم بدانند ، خداوند تمام جزئيات امور را هم در زمين و هم در آسمان مىداند و از جملهء اين امور ، مصالح دينى و دنيوى مردم است . بهراستى ، كدامين مصلحت بالاتر از اين است كه زندگى و مال انسان در امان باشد ، حتّى اگر اين امنيت در وقتى خاص و زمانى خاص باشد . ما در اين عصر نيز مىبينيم كه دولتهاى بزرگ متخاصم ، با يكديگر توافق مىكنند كه برخى از كشورها بهصورت منطقهء بىطرف باشند و براى كشورهاى در حال جنگ جايز نيست كه اين كشورها را در پيمانهاى نظامى شركت دهند ، و يا از سرزمين آنها بهعنوان پايگاه نظامى استفاده كنند و يا نيروهاى رزمى خود را از اين كشورها عبور دهند .
اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ وَ أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ .
خداوند عذاب را همتاى رحمت و مغفرت قرار داده ، تا بندهء او از عذابش بترسد و به رحمتش اميدوار باشد .
رازى مىگويد - و چهخوب گفته است - : « خداى سبحان يادآور شده كه عذاب او سخت است و آنگاه رحمت و مغفرت را آورده ، تا بدين نكته دقيق توجه دهد كه آغاز آفرينش به جهت رحمت بود و پايان آن نيز رحمت خواهد بود » و اين ، سخنى درست است .
ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ .
از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله چيزى بيش از ابلاغ پيام الهى خواسته نمىشود ؛ چراكه پس از ابلاغ ، كسى كه اهمال و سهلانگارى كند ، معذور نخواهد بود . امّا حسابرسى و مجازات تنها به عهدهء خداوند است : « . . . آنچه بر عهدهء توست
هامش
( 1 ) . زغن ، مرغ گوشتربا يا موشربا ( مترجم ) .